Sağlık sisteminde yaşanan randevu sıkıntıları her geçen gün derinleşirken, hastaların poliklinik ve tetkik sıralarındaki bekleyişi kronik bir hal alıyor. Özellikle büyükşehirlerde yaşayan vatandaşlar, uzman doktorlara ulaşmak ve görüntüleme cihazlarından gün alabilmek için uzun süreli bir mücadele veriyor.
Branş Randevularında Mesafe ve Süre Engeli
İstanbul’un Avrupa Yakası’nda ikamet eden pek çok hasta, ortopedi ve dermatoloji gibi yoğun talep gören kliniklerden randevu alırken büyük zorluklar yaşıyor. Yakın bölgelerdeki hastanelerde boş yer bulamayan vatandaşlar, genellikle şehrin uzak semtlerindeki sağlık kuruluşlarına yönelmek zorunda kalıyor. Yerel imkanlarla sıra bulamayanlar için en erken muayene tarihi genellikle ikinci haftadan itibaren başlıyor. Yaz döneminde nispeten azalan bu problem, merkezi noktalar dolduğunda hastaları şehrin çeperindeki hastanelere gitmeye mecbur bırakıyor.
İleri Uzmanlık Dalları İçin Sevk Zorunluluğu
Bazı spesifik branşlarda ise MHRS üzerinden doğrudan randevu almak mümkün olmuyor. Endokrinoloji, gastroenteroloji, ağız-çene cerrahisi ve algoloji gibi bölümlere başvurmak isteyen hastalar, sistemde otomatik bir engelle karşılaşıyor. MHRS ekranında vatandaşların karşısına “Seçtiğiniz poliklinik tıpta ileri uzmanlık gerektiren poliklinik olup, doğrudan randevu verilmemektedir. Öncelikle ilgili ana dal polikliniğinde muayene olmalısınız” uyarısı çıkıyor. Bu uygulama nedeniyle hastalar önce genel polikliniklere gitmek, ardından ilgili uzmana sevk edilmek zorunda kalarak daha uzun bir süreci göze alıyor.
Ankara’da Görüntüleme Testleri İçin Yarım Yıl Bekleniyor
Ankara Tabip Odası Genel Sekreteri Zafer Çelik, sorunun sadece muayene ile sınırlı kalmadığını, tanı koyma sürecindeki görüntüleme testlerinde de ciddi gecikmeler yaşandığını ifade ediyor. Çelik’in paylaştığı verilere göre, başkentteki üniversite kliniklerinde ve Sağlık Bakanlığı hastanelerinde MR ile ultrason randevuları aylar sonrasına veriliyor. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi örneğini veren Çelik, ultrason için bekleme süresinin altı aya, MR için ise yaklaşık iki aya ulaştığını belirtiyor. Zafer Çelik, “Tomografi çekimi de MR’a çok yakın sürelere veriliyor” diyerek durumun ciddiyetini vurguluyor.
Yoğunluğun Nedeni Cihaz Eksikliği Değil, Aşırı Başvuru
Bekleme listelerinin uzamasının temel sebebinin cihaz yetersizliği olmadığını savunan Zafer Çelik, asıl problemin sisteme yönelik aşırı talep olduğunu dile getiriyor. Çelik, “Türkiye genelinde cihaz sayısı yeterli, sorun hastaların çok fazla başvurması; bu da kuyrukların uzamasına yol açıyor” değerlendirmesinde bulunarak, acil olmayan durumlarda bile yaşanan bu gecikmelerin hastalıkların seyrini kötüleştirebileceği konusunda uyarıyor. Sistemin işleyişinin gereksiz başvuruları teşvik ettiğini belirten Çelik, “İnsanlar telaşla gidiyor. Sistem genel performansa dayalı olduğu için gereksiz başvurular engellenmiyor. Böylece talep kışkırtılıyor” ifadelerini kullanıyor.
Çözüm Önerileri ve Mevcut Uygulamalar
Sağlık Bakanlığı, randevu sadakatini artırmak adına, randevusuna gitmeyen veya iptal etmeyen kişilere aynı branşta 15 gün boyunca yeni randevu kısıtlaması getiren bir uygulamayı hayata geçirmişti. Ancak Zafer Çelik, kalıcı çözümün güçlü bir sevk zinciri kurmaktan geçtiğini vurguluyor. Çelik, çözüm önerilerini şu sözlerle aktarıyor: “Aile hekimleri hastaları doğru bir ön değerlendirmeden geçirerek kimlerin uzman muayenesine ihtiyaç duyduğuna karar vermeli. Kapı tutuculuk yapılabilirse, ilgili branşa muayene ne olup olmaması gerektiği konusunda hasta aydınlatılabilir. Bu şekilde birinci basamağın yükü hafifler ve randevu krizi azalır.”
Ayrıca uzman doktor sayısının artırılması, performans sisteminin revize edilmesi ve aile hekimliği yönlendirme mekanizmasının etkinleştirilmesi gerektiğini savunan Çelik; planlı bir sevk zinciri ve kapasite yönetimiyle krizin aşılabileceğine dikkat çekiyor.
Kısa Muayene Süreleri ve Başvuru Sarmalı
Randevu bekleme süreleri uzarken, doktorların hastalarına ayırabildiği süreler ise giderek kısalıyor. Türkiye’de muayene sürelerinin 5 dakikanın altına düşmesi, hastaların yeterince ilgilenilmediği düşüncesiyle tekrar tekrar başvurmasına yol açıyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre bir hasta için ayrılması gereken minimum süre 10 dakika iken, akademik çevreler bu sürenin 20 dakika ve üzeri olması gerektiğini belirtiyor. Mevcut tablodaki yetersiz muayene süresi, hastaların sisteme yeniden girmesine neden olan bir “başvuru sarmalı” yaratıyor.
