Balıkesir’in Havran ilçesinde yer alan Andık Mağarası’ndaki arkeolojik kazılar, bölgenin dünyaca ünlü siyah incirinin geçmişine ışık tuttu. Yapılan incelemelerde, coğrafi işaretli Havran siyah incirinin tam 8 bin yıllık kalıntılarına ulaştı.
Andık Mağarası’ndaki Keşif Nerede ve Nasıl Gerçekleşti?
İlçenin İnönü Mahallesi’ne yaklaşık 2 kilometre mesafedeki Kocaçal Tepe’nin İnboğazı mevkiinde bulunan Andık Mağarası, ilk kez 1949 yılında Prof. Dr. Kılıç Kökten tarafından keşfedildi. Günümüzde ise kazı çalışmaları, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Derya Yalçıklı liderliğindeki ekip tarafından titizlikle yürütülüyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle devam eden çalışmalara; Balıkesir Kuva-yi Milliye Müzesi Müdürlüğü, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi ve Havran Belediyesi destek veriyor.
Bölgedeki zorlu arazi koşulları, kazı ekibini her gün farklı bir yolculuğa sürüklüyor. İnönü Mahallesi’ndeki kazı evinden günün ilk ışıklarıyla ayrılan ekip, arazi araçlarıyla patika yolları aşıyor. Yolun bittiği noktada sularını eşeğe yükleyen arkeologlar, engebeli ve dar bir parkurda yaklaşık 500 metre yürüyerek mağaraya ulaşıyor. 59 metre derinliğe sahip ve pek çok galeriden oluşan mağarada süren çalışmalarla geçmişin izleri aranıyor.
Mağarada Hangi Tarihi Eserler Bulundu?
Mağaranın derinliklerinde sürdürülen kazılarda, bölgenin tarihine dair önemli ipuçları sunan çok sayıda seramik kap, taş ve kemikten imal edilmiş aletler gün yüzüne çıkarıldı. Ayrıca mağara duvarlarında yer alan bir dağ zirvesi ile leopar figürünün tasvir edildiği resim, dikkat çeken buluntular arasında yer alıyor. Ancak bu yılki çalışmaların en çarpıcı keşfi, Milattan Önce 6300 yılına tarihlendiği saptanan incir kalıntıları oldu.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Derya Yalçıklı, mağaranın kullanım geçmişine dair şu ifadeleri kullandı:
“Daha çok Erken Tunç Çağı’nda başlıyor ve Geç Tunç Çağı’nın ortalarına kadar sürüyor. Yani tarih olarak milattan önce 3000 ortalarına kadarki bir süreci içeriyor. Daha sonraki bulgularımızda Bizans döneminde de kısa kullanışlarının olduğunu saptıyoruz.”
Havran İncirinin 8 Bin Yıllık Öyküsü Ne Zaman Başladı?
Prof. Dr. Yalçıklı, mağaranın asıl kullanımının M.Ö. 6700’lü yıllardan itibaren başladığını ve kazılarda beklediklerinden daha nitelikli katmanlara rastladıklarını belirtti. Bölgedeki yaşam koşullarını saptayabildiklerini ifade eden Yalçıklı, şunları kaydetti:
“Yaşam birimleri ve tabanları bulduk, yaşam seviyelerini saptayabiliyoruz. Günlük kullandıkları kaplar, öğütme taşları, bahsettiğimiz dönemlerin metalin çok kullanılmadığı hatta olmadığı dönemler olması nedeniyle daha çok kemik, taş ve kesici aletlerden oluşan bir koleksiyon söz konusudur. Balıkesir’in Ege’ye açılan bölgesi için bize bu dönemler hakkında bilmediğimiz birçok bilgiyi aktaran tabakalarda çalışıyoruz. Bu sene çok ilginç taban düzenlemeleriyle karşılaştık. Mağaralarda böyle taban düzenlemelerini çok bilmiyoruz. Yani bir konutta yapılan taban düzenlemesinin benzerini mağarada seramiğin kullanılmadığı evrelerde yakalamış durumdayız. Bu da tabii hem bölge için hem de Anadolu arkeolojisi için de çok iyi bir sonuç.”
İncir Kalıntıları Nasıl Bir Önem Taşıyor?
Andık Mağarası’ndaki kazılarda Neolitik Dönem beslenme alışkanlıklarına dair ulaşılan en önemli bulgu ise karbonlaşmış incir kalıntıları oldu. Prof. Dr. Derya Yalçıklı, Havran’ın simgesi olan incirin tarihine dair şu detayları paylaştı:
“Havran’ın önemli ürünlerinden biri, coğrafi işaret tescilli incirdir. Biz de bunun karbonlaşmış halini bulduk. İncir kalıntılarının TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi’nde yapılan Karbon-14 testine göre milattan önce 6300 yılına tarihlendiği görüyoruz. Yani Havran’ın meşhur incirinin aslında Neolitik Dönem’den beri bölgede var olduğunu söyleyebiliriz. Beslenme için tabii ki birçok ürünü buluyoruz.”
Bulunan ürünlerin depolanma şekline de dikkat çeken Yalçıklı, “Arpa, buğday, birçok ürünü saptadığımız tabakalarda ele geçiriyoruz ama incir çok iyi korumuş ve yani sayısı da oldukça fazla. Bir kenara yığılmış, depolanmış durumda. Demek ki o dönemde beslenme için kullanılan ürünlerden, meyvelerden biri.” dedi.
