Gelecek hafta Ankara’nın ev sahipliği yapacağı NATO zirvesi yaklaşırken, diplomatik temasların ötesinde kurgusal dünyaların nasıl şekillendirildiği de dikkat çekiyor. Artık hikâyeler sadece birer anlatı değil, jeopolitik satranç tahtasının stratejik birer hamlesi haline gelmiş durumda. Bu yeni dönemde, perdede izlediğimiz sahneler kadar, o senaryoların yazım sürecinde masada kimlerin oturduğu sorusu da önem kazanıyor. Bir senaristin boş sayfasının karşısında, üzerinde NATO rozeti taşıyan bir figürün belirdiğini ve fark ettirmeden toplumsal algıyı yönetecek bir öykü talep ettiğini hayal etmek, artık bir kurgu değil gerçeğin kendisi.
NATO Sinema Sektörüyle Nerede ve Nasıl Buluşuyor?
The Guardian tarafından geçtiğimiz Mayıs ayında gün yüzüne çıkarılan bilgilere göre, NATO; Los Angeles, Brüksel, Paris ve Londra gibi stratejik merkezlerde sinema dünyasının temsilcileriyle kapalı kapılar ardında bir araya geliyor. Yönetmenlerin, yapımcıların ve senaristlerin katıldığı bu buluşmalar, konuşulanların gizli tutulduğu Chatham House kuralları çerçevesinde yürütülüyor. Toplantıların içeriği ve hangi somut projelerle bağlantılı olduğu kamuoyundan saklansa da, bu temasların yansımalarının yakında ekranlarda görülmesi bekleniyor.
Stratejik İletişimin Hedefi Nedir?
NATO yetkililerinin davet metinlerinde yer alan “Sadece ‘işbirliği ve uzlaşmanın, dostlukları beslemenin tek yol olduğu’ mesajı bile gelecekteki bir hikâyeye sızsa bu bizim için yeterlidir” ifadesi, yürütülen faaliyetin doğrudan bir propaganda değil, çok daha ince bir algı yönetimi olduğunu kanıtlıyor. Beklenti, kurumun doğrudan övülmesi değil; çok uluslu kriz yönetimleri, müttefik bürokratların sınır güvenliği çabaları ve ortak savunma operasyonlarını konu alan sofistike ajan hikâyelerinin kurgulanmasıdır. Bugün isimleri gizli tutulan bu projelerin, yarın dijital platformlarda karşımıza çıktığında tanınması pek de zor olmayacak.
Rıza İmalatı Dijital Çağda Nasıl Şekilleniyor?
Noam Chomsky ve Edward Herman tarafından ortaya konan ‘Rıza İmalatı’ (Manufacturing Consent) kavramı, dijital platformların yükselişiyle yeni bir boyuta evriliyor. Geçmişte Pentagon’un askeri teçhizat desteği karşılığında senaryolara müdahale ettiği model, artık anlatının çerçevesini belirleyen daha rafine bir yapıya dönüştü. İngiltere Yazarlar Birliği (WGGB) iç yazışmalarına dayanan belgelere göre NATO, önceki görüşmelerin “en az üç projeye kısmen de olsa ilham verdiğini” bir başarı göstergesi olarak paylaşıyor. Bu projelerin isimleri açıklanmasa da, amaçlanan yaratıcı üretimi etkileme çabası artık saklanmıyor.
Küresel Güvenlik Anlatıları Neden Yükselişte?
Dünya genelinde milliyetçilik ve korumacılık rüzgarları eserken, dijital mecralarda tam tersi bir şekilde sınırları aşan çok uluslu güvenlik temaları işleniyor. Birbirine zıt görünen bu iki akım aslında birbirini tamamlıyor; yükselen tehdit algısı, “birlikte güçlüyüz” mesajını toplum nezdinde daha kabul edilebilir kılıyor. Bunun en net örneği, Rusya‘nın Ukrayna‘yı işgali sonrası Avrupa’da savunma harcamalarının ve güvenlik politikalarının yeniden ana gündem haline gelmesiyle görüldü.
Sinema Sektöründen Hangi Tepkiler Geliyor?
Bu mekanizma artık klasik sansür yöntemleriyle değil; fonlama ağları, teşvikler ve yaratıcı buluşmalar üzerinden işliyor. Böylece hangi hikâyelerin “gerekli” olduğuna dair devasa bir ekosistem inşa ediliyor. İrlandalı senarist Alan O’Gorman, kendisine gelen daveti “açık propaganda” olarak tanımlayarak reddetti. O’Gorman, “Avrupa’da savunmamızın zayıfladığı korkusu körükleniyor ve NATO bunu fırsata dönüştürmeye çalışıyor” sözleriyle tepkisini dile getirirken, diğer bazı sanatçılar da sanatın savaş politikalarına alet edilmesinden rahatsızlık duyduklarını belirtti.
Halkın hissettiği jeopolitik kaygılar ve sınırların tehdit altında olduğu düşüncesi, milyarlarca dolarlık askeri bütçelere toplumsal onay kazandırabiliyor. Tuğçe Madayanti Şen‘in vurguladığı gibi: “Sinema burada yalnızca eğlence olmaktan çıkıyor; rıza üretiminin en rafine araçlarından birine dönüşüyor. Çünkü hiçbir izleyici salondan çıkarken ‘az önce savunma bütçesine onay verdim’ demez. Sadece iyi bir film izlediğini düşünür.”
Bu bağlamda sinema eleştirmenliği, sadece estetik bir değerlendirme olmaktan çıkıp politik-ekonomik bir ekran okuryazarlığına dönüşmek zorunda. Bir yapımı beğenmek ile onun hangi şartlarda ve hangi amaçla üretildiğini sorgulamak çelişki değil, aksine yeni dönemin gerçek eleştiri anlayışıdır.
