Türkiye’deki icracı sanatçılar için bu hafta oldukça kritik bir süreç yaşandı. Dünya genelinde 60 farklı ülkeden gelen 200’e yakın yönetici, SCAPR (İcracı Sanatçı Haklarının Kolektif Yönetimi Örgütü) çalışma grubu toplantısı kapsamında ilk kez İstanbul’da bir araya geldi. Güncel gelişmeleri ve özel haber içeriklerini takip etmek isteyenler BirGün’ün WhatsApp kanalına katılım sağlayabilirler.
SCAPR İstanbul Toplantısı Neden ve Nasıl Gerçekleşti?
Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) tarafından organize edilen bu uluslararası buluşmada, dünyanın her köşesinde karşılaşılan ortak sorunlar incelenerek çözüm yolları üzerine fikir alışverişinde bulunuldu. SCAPR, küresel ölçekte icracı sanatçıların haklarını savunan meslek birliklerini aynı uluslararası ağ çatısı altında topluyor.
Toplantı gündeminde; dijital platformlardaki hak yönetimi, lisanslama sistemlerinin işleyişi, küresel veri paylaşımı ve yapay zekânın icracı sanatçı haklarına yönelik etkileri gibi tüm dünyayı meşgul eden modern başlıklar ele alındı. Müziğin sınır tanımayan yapısı gereği, bir Türk sanatçının eserinin başka bir ülkede kullanılması durumunda hakkının aranabilmesi ve yabancı sanatçıların Türkiye’deki kullanımlarının doğru tespit edilebilmesi için bu veri paylaşım ağları hayati önem taşıyor.
Uluslararası Temsil ve Türkiye’deki Mevcut Durum Nedir?
Bu toplantının MÜYORBİR ev sahipliğinde İstanbul’da yapılması, yerli yorumcuların uluslararası platformlardaki gücünün pekişmesi açısından büyük bir adımdır. Küresel uygulamalar incelendiğinde, telif meselelerini çözüme kavuşturmak, sağlıklı lisanslama yapmak ve izinsiz kullanımların önüne geçmek için devlet desteğinin zaruri olduğu bir kez daha anlaşıldı.
Ancak Türkiye’de, özellikle “Özel Kopyalama Harcı” konusunda sanatçıların mağduriyeti devam ediyor. Akıllı telefonlar, bilgisayarlar, tabletler ve hafıza kartları gibi kopyalamaya olanak tanıyan cihazların ithalatı sırasında tahsil edilen bu harç, aslında doğrudan sanatçıya ödenmesi gereken bir tazminattır. Tüketici bu ücreti ürünü satın alırken dolaylı olarak ödemiş olsa da, Türkiye’de bu tutarlar dünya standartlarının aksine sanatçılara paylaştırılmıyor ve doğrudan bütçeye gelir kaydediliyor.
Özel Kopyalama Harcı Sanatçılar İçin Neden Önemli?
Dünya genelindeki meslek birliklerinin gelirlerinin neredeyse yarısının bu kalemden sağlandığı görülüyor. 2024 yılı verilerine göre, küresel ölçekte özel kopyalama harcından 1 milyarın üzerinde gelir elde edildi ve bu gelirin yüzde 90’lık bölümü Avrupa Birliği (AB) ülkelerinden geldi. Türkiye’de bu fonun Hazine’ye aktarılması büyük bir yanılgı oluştururken; bu meblağ aslında müzik, sinema-televizyon ve ilim edebiyat sektöründeki yaratıcıların hakkıdır.
Kreatif endüstrinin tüm temsilcilerinin bir araya gelerek bu sorunu ivedilikle çözüme kavuşturması gerekiyor. Yarın sona erecek olan çalışma grubuna katılan tüm yabancı delegelere, MÜYORBİR ekibine ve paydaşlara teşekkürlerimi sunuyorum.
