Gaziantep’in simgesi haline gelen ve Zeugma Antik Kenti’nin en nadide eserleri arasında yer alan “Çingene Kızı” mozaiği için sevindirici bir haber geldi. Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) izine rastlanan ve ana kompozisyonun eksik halkalarından biri olan mozaik panel, başarılı bir operasyonla ana vatanına iade edildi.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın koordinesinde yürütülen titiz çalışmalar neticesinde, Zeugma’nın dünyaca ünlü simgesiyle ilgili yeni bir kazanım sağlandı. Daha önce Türkiye’ye getirilen 12 panelin ardından, devasa kompozisyonun kayıp parçalarından biri daha kültürel mirasa dahil edildi. ABD’de bulunduğu kesinleşen 13’üncü panelin Türkiye’ye geri dönüşü resmen tamamlandı.
Ne ve Kim: 13. Panel Nasıl Tespit Edildi?
Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Djamila Fellague tarafından gerçekleştirilen bilimsel araştırmalar, söz konusu eserin büyük bir kompozisyonun parçası olabileceğini ortaya koydu. Panelin bir internet müzayedesinde satışa sunulduğuna dair bilgi, Zeugma Kazı Başkanı Kutalmış Görkay aracılığıyla vakit kaybetmeden Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bildirildi. Bakanlık uzmanlarının detaylı incelemeleri sonucunda; kullanılan tessera renkleri, geometrik bordür yapısı ve kesme izleri gibi teknik verilerin “Çingene Kızı” mozaiğiyle birebir örtüştüğü saptandı.
Nasıl: İade Süreci Nasıl Gerçekleşti?
Elde edilen bilimsel kanıtlar ışığında Amerikan İç Güvenlik Birimi ile temasa geçen bakanlık yetkilileri, iki ülke arasındaki ikili anlaşmaları dayanak göstererek esere el konulmasını talep etti. Zeugma’nın geçmişte kaçak kazılara maruz kalmış olması ve 2018 yılında Bowling Green Üniversitesi’nden iade edilen 12 parçanın varlığı, Türkiye’nin elini hukuki açıdan güçlendirdi. Amerikan İç Güvenlik Birimi’nin soruşturmasını noktalamasının ardından mozaik pano Chicago Başkonsolosluğu’na teslim edildi ve Turkish Cargo aracılığıyla Türkiye’ye nakledildi.
Önceki iade süreçlerinde olduğu gibi bu operasyonda da kamu kaynağı harcanmaksızın uluslararası iş birliği yöntemleri kullanıldı. Ankara’ya ulaşan tarihi eser, Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edildi. Gerekli prosedürlerin tamamlanmasıyla birlikte panel, Gaziantep’te bulunan Zeugma Mozaik Müzesi’nde ait olduğu ana kompozisyonla birleştirilecek.
Kim Söyledi: Bakan Ersoy’dan Kültürel Miras Vurgusu
Konuyla ilgili sosyal medya hesabından bir açıklama yapan Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, şu ifadeleri kullandı: “Gaziantep’imizin gözdesi Zeugma’nın simgesi ‘Çingene Kızı’ mozaiğinin kayıp parçalarından birini daha Amerika Birleşik Devletleri’nden ülkemize kazandırdık. Daha önce iadesini sağladığımız 12 panelin ardından, büyük kompozisyonun 13’üncü parçası da bilimsel çalışmalar ve diplomatik girişimler sonucunda yeniden ait olduğu topraklara döndü. Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki eserlerle stil ve kompozisyon açısından önemli benzerlikler taşıyan panel, yürütülen çalışmaların ardından ülkemize teslim edildi. Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye, medeniyet mirasımıza sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu süreçte, başta Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimiz olmak üzere Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi, Chicago Başkonsolosluğumuz, ulusal ve uluslararası bilim insanlarımız, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo ile emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”
Nerede ve Ne Zaman: Zeugma’nın Tarihsel Yolculuğu
Gaziantep’in Nizip ilçesi sınırlarında yer alan Zeugma Antik Kenti’nde 1998 senesinde gerçekleştirilen kurtarma kazıları sırasında, yaklaşık 9,25 x 13,50 metre boyutlarında devasa bir taban mozaiği keşfedilmişti. Kamuoyunda geniş yankı uyandıran ve Dionysos kültüyle ilişkilendirilen meşhur Maenad başı tasviri (Çingene Kızı), bu görkemli taban süslemesinin merkezinde yer alıyordu.
