Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan son rapor, tıp dünyasındaki büyük bilimsel gelişmelere rağmen milyonlarca kanser hastasının teşhis sonrası ciddi fiziksel, ruhsal ve maddi zorluklarla mücadele ettiğini gözler önüne serdi. Bilimsel ilerlemelerin her kesime aynı oranda ulaşmaması, küresel çapta derin bir uçurum yaratıyor.
Kanser Vakalarındaki Artış Ne Durumda?
DSÖ verilerine göre, dünyadaki her 5 bireyden birinin yaşam süresi boyunca kansere yakalanacağı öngörülüyor. Hastalık, bireylerin yüzde 92’sinin yaşamına ya kendi teşhisleri ya da bir aile üyelerinin rahatsızlığı aracılığıyla doğrudan veya dolaylı yoldan temas edecek. Güncel istatistiklere göre her sene yaklaşık 20,6 milyon yeni vaka kaydedilirken, 10 milyon insan bu hastalık nedeniyle yaşamını yitiriyor. Uzmanlar, 2050 yılına gelindiğinde yıllık vaka sayısının 35 milyona kadar tırmanacağını tahmin ediyor.
Tedaviye Erişimde Kimler, Hangi Engellerle Karşılaşıyor?
DSÖ Kanser Kontrolü Birimi Başkanı Dr. Andre Ilbawi, kanserle ilgili süregelen anlatının yıllardır teknolojik yenilikler ve yeni umutlar üzerine inşa edildiğini ifade ederek, “Bu hikaye doğru ve anlatılmayı hak ediyor. Ancak hikayenin tamamı bu değil.” açıklamasında bulundu. Raporda, kanserin önlenmesinden bakım hizmetlerine kadar her aşamada “kalıcı ve giderek derinleşen” eşitsizliklerin altı çizildi.
Gelir seviyesi yüksek olan ülkelerde çocukluk çağı veya meme kanseri teşhisi konulan hastaların yüzde 85’i en az 5 yıl hayatta kalabilirken, dar gelirli ülkelerde bu oranın yüzde 30’un dahi altına gerilediği saptandı. Ayrıca, DSÖ’nün öncelikli gördüğü 20 kanser ilacına erişim oranı zengin ülkelerde yüzde 68 ile yüzde 94 arasındayken, düşük ve alt-orta gelirli ülkelerde bu oran yüzde 9 ile yüzde 54 seviyelerinde kalıyor. Raporda ayrıca dünya genelinde 23 ülkede halen hiçbir radyoterapi tesisinin bulunmadığı bilgisi paylaşıldı.
Ekonomik ve Sosyal Etkiler Nerede Yoğunlaşıyor?
Sahra Altı Afrika gibi bölgelerde teşhis oranları gelişmiş bölgelere nazaran daha düşük olsa da, kansere bağlı ölüm oranlarının orantısız derecede yüksek olduğu vurgulandı. Ülkelerin üçte ikisinin kanser hizmetlerini evrensel sağlık güvencesi kapsamına almaması, büyük bir krize yol açıyor. Bazı bölgelerde yüksek tedavi maliyetleri sebebiyle hastaların yüzde 90’ı tedavisini yarıda bırakmak zorunda kalıyor.
Nijeryalı hasta hakları savunucusu Abigail Simon-Hart, bu dramatik süreci şu sözlerle aktardı: “Tedavi masrafını karşılamakla çocuğunu okulda tutmak arasında seçim yapmak zorunda kalan aileler gördüm. Bazı çocuklar, ailenin tüm kaynakları kanser bakımına harcandığı için eğitimini bırakmak zorunda kalıyor.” Simon-Hart ayrıca, bazı toplumlarda kanserin damgalanmaya neden olduğunu ve bazı kadınların hayat kurtarıcı mastektomi ameliyatıyla memesini kaybetmektense ölmeyi tercih ettiğini belirtti.
Kanseri Önlemek İçin Nasıl Bir Yol İzlenmeli?
Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’ndan Dr. Isabelle Soerjomataram, yeni vakaların 10’da 4’ünün değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğunu ifade etti. Bu faktörler arasında alkol kullanımı, tütün tüketimi, fazla kilo ve çeşitli enfeksiyonlar yer alıyor. Raporda olumlu bir gelişme olarak tütün kullanımındaki düşüş, rahim ağzı kanserini bitirmeye yönelik yol haritaları ve birçok ülkenin ulusal eylem planı oluşturması gösterildi.
DSÖ yetkilileri, dünya genelindeki karar vericilere “bakım hizmetlerini de en az tedavi kadar değerli görme” çağrısında bulundu. Hükümetlerin; önleme, teşhis, tedavi ve bakım süreçlerinin tamamını kapsayan sürdürülebilir finansman modelleri geliştirmesi gerektiği vurgulandı.
