İklim krizinin yıkıcı etkileri, ranta odaklanan şehirleşme modelleriyle birleştiğinde metropoller her geçen gün daha yaşanılamaz alanlara dönüşüyor. Yeşil alanların hızla azalması, kontrolsüz betonlaşma ve doğal hava koridorlarının imara açılması sadece kent sıcaklığını yükseltmekle kalmıyor, toplum sağlığı üzerinde de telafisi güç riskler oluşturuyor.
Sessiz Afet: Sıcak Hava Dalgaları ve Yönetimlerin Rolü
Uzman isimler, aşırı sıcakların artık bir “sessiz afet” kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak merkezi ve yerel idareleri hızlıca harekete geçmeye davet etti. Sıcak hava dalgalarının sadece bir iklim olayı değil, tüm tıp branşlarını kapsayan devasa bir halk sağlığı problemi olduğu ifade ediliyor.
İstanbul Tabip Odası (İTO) İklim Krizi Çalışma Grubu tarafından geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen “İklim Krizi Kıskacında Hekimlik: Sıcak Hava Dalgaları ve Sağlık” başlıklı panelde, bu krizin toplumsal boyutu masaya yatırıldı.
Betonlaşma Kentleri Fırına Çeviriyor
Panelde “Kentsel Isı Adası Etkisi İnisiyatifi” adına söz alan TMMOB üyesi Makina Mühendisi Mehmet Remzi Çelik, plansız yapılaşmanın kent içi sıcaklığı katlayarak artırdığını dile getirdi. Çelik; ağaç kayıpları, yeşil sahaların daralması, AVM ve marina gibi dev projeler ile yoğun asfalt kullanımının şehirleri çok daha sıcak hale getirdiğini belirtti. Rüzgâr koridorlarını kapatan yapılaşmanın insan eliyle üretilmiş bir sağlık tehdidi olduğunu savunan Çelik, İstanbul özelinde şu noktaların belirgin ısı adalarına dönüştüğünü açı: Kuşdili Otoparkı, Söğütlüçeşme, Üsküdar, Kadıköy-Beşiktaş iskele hattı ve Taksim Meydanı.
Mehmet Remzi Çelik konuşmasında şu ifadeleri kullandı: “İnsanları hasta eden yalnızca atmosferdeki sıcaklık değildir. Beton, asfalt, ağaç kaybı, rüzgâr koridorlarının yok edilmesi ve ranta dayalı kent planlaması sıcaklığa uzun süre maruz kalmayı artırıyor. Kentsel Isı Adası etkisi artık tüm sağlık disiplinlerini ilgilendiren ciddi bir halk sağlığı sorunudur.”
Sıcaklık Arttıkça Ölüm Riski Yükseliyor
Prof. Dr. Nergis Erdoğan, geçmiş ve gelecek arasındaki farkı “20. yüzyılın en önemli çevresel sorunu hava kirliliğiydi. 21. yüzyılın en önemli fizyolojik sorunu ise ısı stresidir” uyarısıyla özetledi. Doç. Dr. Haluk Çalışır ise İstanbul merkezli yapılan bilimsel araştırmaların korkutucu sonuçlarını paylaştı. Sıcaklıklar belirli kritik seviyeleri aştığında yaşlı nüfusta vefat riskinin yüzde 20,9, kadınlarda ise yüzde 16,7 oranında arttığını kaydeden Çalışır, en fazla artışın inme ve solunum sistemi hastalıklarında görüldüğünü vurguladı.
Ekonomik Gerçekler ve Halk Sağlığı
Sağlık Bakanlığı’nın sıcak havalara yönelik tavsiyelerinin halkın ekonomik durumuyla örtüşmediğini belirten Doç. Dr. Haluk Çalışır, şu eleştiride bulundu: “Damacana suyun 200 TL olduğu bir düzende insanlara yalnızca ‘bol su tüketin’ demek gerçekçi değildir. Derin yoksulluk koşullarında bireysel öneriler yetersiz kalıyor. Kamusal ve kurumsal koruma mekanizmaları hayata geçirilmelidir.”
Meselenin aynı zamanda bir sınıf ve emek sorunu olduğunu hatırlatan Çalışır; inşaat işçileri, tarım emekçileri, motokuryeler ve sokakta çalışan çocukların bu süreçten en çok etkilenen kesimler olduğunu belirtti.
Uzmanlardan Acil Eylem Planı Önerileri
Panelde iklim krizi ve ısı adalarıyla mücadele için şu somut çözüm önerileri sıralandı:
- Fosil yakıt kullanımına son verilmeli.
- Sıcak hava dalgaları resmi olarak afet statüsüne alınmalı.
- Erken uyarı sistemleri kurularak, aşırı sıcak günlerde çalışma saatleri ve eğitim düzenlenmeli.
- 65 yaş üstü, gebeler ve çocuklar için spesifik koruma programları geliştirilmeli.
- Şehir planlamasında “kentsel ısı adası” verileri temel kriter kabul edilmeli.
- Yerel yönetimler serinleme merkezleri açmalı; bu alanlara evsizler ve yoksullar yönlendirilmeli.
- Risk altındaki hanelere klima, vantilatör, elektrik ve ücretsiz içme suyu desteği sağlanmalı.
- Sağlık altyapısı sıcak kaynaklı risklere karşı güçlendirilmeli.
- Meslek örgütleri, sendikalar ve tabip odaları eğitim ve uyarı faaliyetlerini artırmalı.
Sonuç olarak uzmanlar, 21. yüzyılın en büyük fizyolojik tehdidi olan ısı stresine karşı, sadece “su için” demenin ötesine geçen kamusal önlemlerin bir an önce hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
