İstanbul’un en kadim yerleşimlerinden biri olan Tarlabaşı, uzun yıllardır “kentsel dönüşüm” adı altındaki projelerle gündemden düşmüyor. Fotoğraf sanatçısı Ali Öz ise bu süreçte sadece binaların değil, bir yaşam kültürünün de haritadan silindiğine dikkat çekiyor. Semtin sokaklarında yaklaşık on yıl boyunca deklanşöre basan Öz’ün, “Tarlabaşı Kayıp Şehir” isimli albümü yeni baskısıyla okurla buluştu. Bu çalışma, kent politikalarının yarattığı toplumsal tahribatı yeniden tartışmaya açıyor. BirGün’ün güncel gelişmelerini ve özel haberlerini takip etmek için WhatsApp kanalına buraya dokunarak abone olabilirsiniz.
Ali Öz Tarlabaşı’nda Neyi Belgelemeyi Amaçladı?
2010 yılında Tarlabaşı’nın o büyüleyici ve karmaşık sokaklarında gezerken kentsel dönüşüm projesinin buraya da uygulanacağını öğrenen Ali Öz, bu “kentsel afet” öyküsünü mutlaka kayıt altına alması gerektiğini hissetti. 10 yıl boyunca 50 bin kare fotoğraf çeken Öz, çalışmasının bir rant projesi olmadığını vurgulayarak, “Benim gibi fotoğraf delisi bir adamın tek derdi olurdu: Buradaki yaşamı geleceğe belge olarak bırakmak, tarihe dipnot düşmek” ifadelerini kullanıyor. Bu süreçte semt sakinleriyle güçlü bir sevgi bağı kuran Öz, 2002 yılından beri basında çalışmadığı için insanların sesini sosyal medya aracılığıyla duyurmaya çalıştı. Kentsel yıkımı durduramayacağını bilse de “Tarlabaşı Kayıp Şehir” albümünün bu tanıklık görevini yerine getirdiğine inanıyor.
Sanatçının Semtle Yolu Ne Zaman Kesişti?
Ali Öz’ün Tarlabaşı ile ilk teması 1984 yılına dayanıyor. O dönemde bölgede 6 ay kadar ikamet eden sanatçı, Tarlabaşı Bulvarı yıkımları sırasında da oradaydı. 45 yıllık mesleki kariyeri boyunca yolu sık sık bu semte düşen Öz; 1 Mayıs kutlamaları, IMF protestoları ve Kürt meselesi gibi olaylarda bölgedeydi. Öz için Tarlabaşı, belgesel fotoğrafçılık adına İstanbul’un merkezinde yer alan son derece renkli ve canlı bir sahaydı.
Medya Tarlabaşı’ndaki Gerçekleri Neden Görmüyor?
Tarlabaşı genellikle suç ve yoksulluk gibi kavramlarla anılsa da Ali Öz, objektifini gündelik hayatın detaylarına çevirdi. Kendi sosyal sınıfına hiçbir zaman ihanet etmediğini belirten sanatçı, fotoğrafın kendisi için bir estetik şov olmadığını söylüyor. Öz, “Objektifimi, sesi duyulmayan insanların hayatına çevirdim çünkü inanıyorum ki bir toplumun gerçek tarihi, saraylarda değil, sokaklarda, fabrikalarda, köylerde, meydanlarda ve yıkılmaya terk edilen mahallelerde yazılır” diyor. Medyanın bugün gazetecilikten ziyade siyasetin bir aparatı haline geldiğini savunan Öz, bölgede yüzlerce insanın hayatına dokunarak yoksul kesim ile diğer insanlar arasında bir köprü vazifesi gördüğünü dile getiriyor.
Kentsel Dönüşüm Tarlabaşı’nı Nasıl Etkiledi?
Bölgedeki süreci bir “soylulaştırma” (Öz’e göre soysuzlaştırma) hareketi olarak gören sanatçı, asıl amacın yoksul insanları buralardan uzaklaştırıp zenginler için rezidans, ofis ve AVM yapmak olduğunu belirtiyor. Ancak bu hedefin bulvar kenarında dar bir alana sıkıştığını ve lüks binaların çevresinde yine aynı zorlu yaşamların sürdüğünü ifade ediyor. Bedrettin Dalan’ın “Ne olacak üç beş Rum’un evini yıkmakla” sözünü ve Sennur Sezer’in Tarlabaşı’nı “Venedik tarzı bir doku” olarak betimlemesini hatırlatan Öz, devletin bölgeyi kaderine terk ettiğini savunuyor. Sulukule’de olduğu gibi bir kültürün yok edildiğini söyleyen Öz, evlerinden zorla çıkarılırken kalp krizi geçiren insanların dramına şahitlik ettiğini anlatıyor.
Albümün İskenderiye Kütüphanesi’ne Girmesi Ne Anlama Geliyor?
Albümün ilk baskısı olan 2 bin adet kitap, bir yıl gibi kısa bir sürede tükendi. Kitabın İskenderiye Kütüphanesi koleksiyonuna dahil olması Ali Öz’ü oldukça mutlu etmiş. Kütüphane yetkililerinin on yıl önce üstünde 40 lira yazan kitaba bin lira ödeyerek satın alması, sanatçıya doğru bir iş çıkardığını hissettirmiş.
Yeni Baskı Nasıl Hazırlandı ve Nasıl Temin Edilir?
Albümün yeniden basılacağını pek düşünmeyen Öz, uzun süre gelen talepleri geri çevirmişti. Birkaç yıl önce İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’na kitabı hediye ederken belediyenin yeni baskıyı yapmasını arzu ettiğini belirtmiş ancak bu talep sonuçsuz kalmıştı. Nihayetinde Mast Enerji’nin desteğiyle, içeriğine 10 sayfa daha eklenen albüm yeniden basıldı. Kitabı satın almak isteyenler gazetecialioz@gmail.com adresi ya da sosyal medya hesapları üzerinden sanatçıya ulaşabilirler. Ali Öz, Tarlabaşı’nın hafızasını koruyan bu çalışma için “Fotoğraf, benim için tanıklık” ifadesini kullanıyor.
