Bir saban bıçağının toprağın altındaki minik bir yuvayı darmadağın etmesi, edebiyat tarihinin en sarsıcı eserlerinden birine ilham kaynağı oldu. Takvimler 1785 yılını gösterdiğinde, yoksul bir kiracı çiftçi olan Robert Burns, İskoçya’nın sert kışına hazırlanırken toprağı sürerken farkında olmadan bir farenin büyük emeklerle kurduğu dünyasını yıkar. Kaçan fareyi izleyen Burns, o anki duygularıyla “To a Mouse” şiirini kaleme alır ve şu meşhur dizeyi fısıldar: “En iyi düşünülmüş planları fareler ve insanların sıkça ters gider.”
Eserin İsmi Nereden Geliyor ve Ne Zaman Kaleme Alındı?
John Steinbeck, 1930’ların Amerika‘sındaki toplumsal ve ekonomik çöküşü, “Büyük Buhran” dönemini ve “Amerikan Rüyası”nın yarattığı tahribatı anlatacağı yeni kitabı için bu şiirden ilham alır. Umutların boşa çıkışını ve hayal kırıklıklarını simgelemek adına eserine Fareler ve İnsanlar adını verir. Steinbeck’in toplumcu gerçekçi ve sosyalist bir perspektifle kaleme aldığı bu yapıt, ilk etapta bir tiyatro oyunu olarak tasarlansa da süreç içinde bir novellaya, yani kısa romana evrilir.
Kitabın Yapısı ve Karakter Analizleri Nasıl Kurgulandı?
Eserin bir tiyatro metni olarak doğması, tasvirlerin bir sahne dekoru gibi okuyucunun zihninde canlanmasına neden olur. Karakterlerin iç dünyalarından ziyade, mekânın kendisi ve toplumsal meseleler ön plandadır. Romanda sürprizlerden ziyade, en başından beri hissedilen kaçınılmaz bir trajedi hakimdir. Steinbeck, yarattığı karakterler üzerinden şu toplumsal sorunlara ayna tutar:
- Crooks: Irkçılığı ve derin yalnızlığı temsil eder.
- George ve Lennie: Emekçi sınıfının hayatta kalma mücadelesini ve hayallerini simgeler. Lennie fiziksel gücü ve saflığı; George ise sorumluluğu, aklı ve hayal kurma yetisini temsil eder.
- Candy: Yaşlılığı ve sistem dışı kalma, işe yaramaz hale gelme korkusunu yansıtır.
Kadın Figürü ve Curley’nin Karısı Kimdir?
Romanın en tartışmalı figürü olan Curley’nin Karısı, bir isme bile sahip değildir; sadece kocasının adıyla anılır. Bu durum, Orhan Kemal‘in “Eskici ve Oğulları” eserindeki “gelin” veya “ana” gibi isimlendirmelerle benzerlik gösterir. Başlangıçta yalnız ve çaresiz bir kadın olarak sunulsa da olaylar ilerledikçe erkeklerin başına bela açan bir karaktere dönüşür. Yazara göre bu karakterin ölümü sonrası yüzünde “Kötülük, sinsilik, memnuniyetsizlik ve ilgi çekme isteğinden iz kalmamıştı.” Bu ifade, Steinbeck‘in kadına bakış açısı hakkında soru işaretleri yaratsa da belki de yazar sadece erkek egemen düzenin ve Nietzschevari bir yaklaşımla kapitalist sistemin yarattığı kadın tipolojisinin sonunu göstermek istemiştir.
Karakterler Neden Birleşemiyor?
Bir çiftlikte bir araya gelen işçi, siyahi, kadın ve patron; zekâ, korku, yalnızlık ve güç gibi özelliklerle donatılmıştır. Ancak “Gazap Üzümleri”ndeki dayanışmanın aksine, bu karakterler sistemi değiştirmek yerine birbirlerini ötekileştirmeyi seçerler. George ve Lennie arasındaki ilişki ise eski bir düzenin yıkılışını ve yeni bir hayalin son bulmasını simgeler. Lennie‘nin ölümüyle birlikte sadece bir insan değil, bir yaşam biçimi de yok olur.
İletişim Yayınları aracılığıyla ve Ayşe Ece’nin çevirisiyle okuyucuya ulaşan Fareler ve İnsanlar; ırkçılıktan dostluğa kadar pek çok temayı barındıran akıcı bir eserdir. Ancak kitabın özündeki duygu, yine Robert Burns’ün şiirinde gizlidir. Tıpkı o tarla faresi gibi, insanlar da büyük emeklerle gelecek planları yapar ancak hayat bir saban bıçağı gibi tüm bu planların üzerinden geçer. Şiirin sonunda dendiği gibi:
“Gerçekten üzgünüm bozmasından insanın
Egemenliğiyle toplumsal birliğini doğanın.
Ki kanıtlıyor bu kötü kanaati,
Bana karşı ürkek bakışın,
Benim dünyevi ve fani, yalnız ve münzevi
Fakir arkadaşım!
Fakat farecik, yalnız sanma kendini;
Kader bağlar bazen herkesin basiretini.
En iyi planları farelerin ve insanların
Sıkça ters gider;
Gölgeler karanlıkla mutluluk vaadini,”
Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.
