Karadenizli kadınların tarlada, ahırda ve evde ürettiği, zamanla “anonim” kabul edilen türkülerin izini süren Koca Dünya belgeseli, 37. Ankara Film Festivali Belgesel Yarışması’nda dünya prömiyerini yaptı.
Görünmeyen emeğin yazılmamış tarihi
Trabzon’un Tonya ilçesinde çekilen belgesel, kadınların gündelik emeğine, kültürel direnişine ve kuşaktan kuşağa aktardığı sözlü hafızaya odaklanıyor. Yönetmenliğini Burcu Yeşilbaş’ın, yapımcılığını H. Sevim Işık Bäro’nun üstlendiği film, bölgede bugün popüler olan birçok türkünün kadınlar tarafından çalışırken doğaçlama yaratıldığı gerçeğini gündeme getiriyor.
Koca Dünya, “anonim” sözcüğünün ardında hangi kadınların yaşamı ve emeği bulunduğunu sorgularken, tarihsel olarak erkeklerle özdeşleştirilen kemençeyi çalmayı sürdüren sanatçı İlknur Yakupoğlu ile Tonyalı kadınları anlatının merkezine yerleştiriyor.
Film ekibi hafızayı konuştu
Büyülü Fener Sineması’ndaki gösterimin ardından Görüntü Yönetmeni Evren Dursun, Yapımcı H. Sevim Işık Bäro ve Yönetmen Burcu Yeşilbaş’ın katıldığı bir söyleşi düzenlendi. Yeşilbaş, kamerasını kadınların günlük yaşamına ve çalışma alanlarına yönelttiğinde anlatının doğal olarak bu biçimi aldığını belirterek “Onların çalışma ortamlarındayım. Onların var olduğu yerdeyim. O alanda erkekler zaten yok” dedi.
Yönetmen, filmi “Koca Dünya benim için yalnızca bir belgesel değil, çocukluğumu, ailemin köklerine ve Karadenizli kadınların kuşaklar boyunca taşıdığı görünmez hafızaya doğru yapılan kişisel bir yolculuk” sözleriyle tanımlıyor.
İlknur Yakupoğlu’nun türküsüyle açılan kapı
Yeşilbaş, filmin çıkış noktasının İlknur Yakupoğlu’nun ‘Dertlerim’ türküsü olduğunu söyledi. “Bu türkü, hiç bilmediğim bir anda kendi ailemin geçmişine dokundu. Bir türkünün içinde yalnızca iki annenin acısı değil, kadınların birbirine emanet ederek yaşattığı belleği de duydum. O günden sonra anladım ki İlknur Yakupoğlu sadece türkü söyleyen bir müzisyen değil coğrafyanın hafızasını omuzlarında taşıyan bir kadın ozandı” dedi.
Belgesel boyunca kendi hikâyesiyle Yakupoğlu’nun öyküsünün iç içe geçtiğini anlatan Yeşilbaş, “Peşinden gittiğim her türkü beni başka bir kadına, başka bir eve, başka bir hatıraya götürdü. Kendi aileme yaklaştıkça aslında yıllardır görünmeden taşınan ortak kadın hafızasının içinde yürüdüğümü fark ettim. Bu yüzden filmde kendimi görünmez bir gözlemci olarak değil, bu hafızanın içinden geçen bir tanık olarak konumlandırdım” diyor.
Yeşilbaş’a göre Karadeniz’de anonim sayılan pek çok türkünün arkasında tarlada çalışan, hayvanlarına bakan ve çocuk büyüten kadınların sesi var. Koca Dünya da görünmez kılınan kadın emeğine, sözlü kültüre ve kuşaklar boyunca sürdürülen dayanışmaya tanıklık ediyor.
Belgeselin adını aldığı Koca Dünya, İlknur Yakupoğlu’nun kendi dertleri için yazdığı “Sığamadım içine hep dolandım derdine, De bağa koca dünya senın benlan derdın ne” sözlerini taşıyan eser.
