Küresel sağlık gündeminin en kritik başlıkları arasında yer alan sıtma, 2024 yılında da dünya çapında ciddi bir tehdit oluşturmaya devam etti. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından paylaşılan son veriler, hastalığın yayılım boyutlarını ve özellikle riskli bölgelerdeki ağır bilançoyu tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.
Sıtma Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
Dişi anofel cinsi sivrisineklerin ısırmasıyla bulaşan bir parazitin yol açtığı sıtma, DSÖ tarafından “tedavi edilebilir ve önlenebilir bir hastalık” olarak tanımlanıyor. Tıpta “malarya” ismiyle de bilinen bu hastalığın semptomları arasında; yüksek ateş, titreme, şiddetli baş ağrısı, halsizlik, gözlerde ve ciltte sararma yer alıyor. Hastalığın ilerleyen aşamalarında ise nöbetler ve nefes darlığı gibi ağır tablolar gözlemlenebiliyor.
2024 Yılı Verileri: 610 Bin Can Kaybı
AA muhabirinin DSÖ verilerinden derlediği “2025 Dünya Sıtma Raporu” sonuçlarına göre, 2024 senesinde dünya genelinde toplam 282 milyon sıtma vakası tespit edildi. Bu süreçte hastalık nedeniyle 610 bin kişi yaşamını yitirdi. Toplumda farkındalık yaratmak amacıyla her yıl kutlanan “25 Nisan Dünya Sıtma Günü”nün bu yılki teması ise “Sıtmayı Ortadan Kaldırmak İçin: Şimdi Yapabiliriz ve Şimdi Harekete Geçmeliyiz” olarak ilan edildi.
Afrika’da Durum Kritik: En Çok Çocuklar Etkileniyor
Küresel ölçekteki vakaların yaklaşık yüzde 94’ünün görüldüğü Afrika kıtası, salgının merkezi olmayı sürdürüyor. 2024 verilerine göre bölgede 265 milyon kişiye teşhis konulurken, 579 bin kişi hayatını kaybetti. Bölgedeki ölümlerin yüzde 75’ini, hastalığa karşı en savunmasız grup olan 5 yaş altı çocuklar oluşturdu. Öte yandan dünya genelindeki vakaların neredeyse yüzde 50’si; Nijerya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC), Uganda, Etiyopya ve Mozambik’te kayıt altına alındı. Avrupa’da ise 2015 yılından bu yana yerel kaynaklı hiçbir sıtma vakasına rastlanmadı.
Korunma Yöntemleri ve Aşı Çalışmaları
DSÖ, bulaşma riskinin yüksek olduğu coğrafyalarda parazit taşıyan sivrisineklerden korunmak için ilaçlı cibinlik kullanılmasını tavsiye ediyor. Şüpheli durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurulması ve tedavi sürecinde sıtma aşılarından yararlanılması büyük önem taşıyor. Sıtma salgınıyla mücadele eden ülkelerde 2019’dan bu yana; Küresel Aşı ve Bağışıklama İttifakı (GAVİ), AIDS, Tüberküloz ve Sıtma ile Mücadele Küresel Fonu (Küresel Fon) ve Unitaid desteğiyle aşılama çalışmaları yürütülüyor.
Ekim 2023’te DSÖ, mevcut olan ilk sıtma aşısı RTS,S/AS01’in (RTS,S) yanına ikinci bir seçenek olarak R21/Matrix-M’yi (R21) önerdi. Bu adım, riskli bölgelerdeki çocuklar için yeterli aşı tedarik edilmesini sağladı. Yürütülen bu kapsamlı girişimler neticesinde 2000-2023 yılları arasında yaklaşık 2,2 milyar sıtma vakasının önüne geçildiği tahmin ediliyor.
Türkiye’de Yerli Vaka Görülmüyor
Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen başarılı çalışmalar meyvesini verdi ve yerli sıtma enfeksiyonu tamamen bitirildi. Ülkemizde 2010 yılından bu yana tespit edilen tüm vakaların sadece yurt dışı kaynaklı olduğu bildirildi.
