Müzik dünyasının iki kutup noktası, tarihin tozlu sayfalarından süzülüp tiyatro sahnesinde karşı karşıya geliyor. Besteci ve şef Leonard Bernstein ile 20. asrın en ikonik orkestra şeflerinden Herbert von Karajan, izleyiciyi Viyana’nın meşhur Sacher Oteli’nin lobisinde derin bir sohbete davet ediyor. Okan Bayülgen’in Yahudi asıllı Amerikalı Bernstein’ı, Celal Kadri Kınoğlu’nun ise Avusturyalı Karajan’ı canlandırdığı bu çarpıcı yapım, Peter Danish imzalı bir eserden uyarlandı.
Kim: Başrolde İki Büyük Usta
Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu, müzik tarihine damga vurmuş bu iki ismi canlandırırken sahnede adeta devleşiyor. Sevin Okyay’ın titiz Türkçesiyle dilimize kazandırılan ‘Devlerin Savaşı’ adlı oyun, Bayülgen’in kurduğu ‘KabareDada’ topluluğu tarafından sahneye konuyor. Nihal Usanmaz’ın yönetmenliğini üstlendiği oyunda, Usanmaz aynı zamanda otel barında çalışan genç bir kadını canlandırarak iki dev oyuncunun yanında güçlü bir performans sergiliyor ve oyuna farklı bir soluk getiriyor.
Ne: Siyaset ve Sanatın Çatışması
Yapım, müzik dünyasında apayrı kutupları temsil eden iki dehanın tarihsel rollerini merkeze alıyor. 1918 yılında doğan Leonard Bernstein; piyanist, besteci ve yazar kimliğiyle New York Filarmoni Orkestrası’nın efsanevi ismi olarak 7 Emmy, 2 Tony ve 16 Grammy ödülünü hanesine yazdırmış bir dâhi. Diğer tarafta ise 1908 doğumlu Herbert von Karajan, hayatını mükemmel yorumlara adamış ancak Nazi geçmişinin gölgesinde kalmış bir figür. Oyun, bu iki karakterin egolarını ve ideolojik zıtlıklarını tarafsız bir dille sahneye taşıyor.
Nerede: Viyana’nın Kalbinde Bir Otel Lobisinde
Hikaye, Viyana’nın simge yapılarından Sacher Oteli’nin lobisinde geçiyor. Oyunun kurmaca yönü, belgesel niteliğinden daha ağır basıyor. Yazarın program broşüründeki şu sözleri, eserin ruhunu özetliyor: ‘Biri Amerikalı Yahudi, diğeri Nazi geçmişine sahip bir Avusturyalı olan bu iki ezeli rakibin o gece neler konuştuklarını düşünmek beni heyecanlandırdı. Sohbetlerini hayal etmeye koyuldum’. Bu hayali buluşma, izleyiciye Peter Schaffer’in ‘Amadeus’ oyunundaki Mozart ve Salieri çatışmasını anımsatan bir atmosfer sunuyor.
Neden: Sanatçının Siyasi Sorumluluğu ve Kariyer Tutkusu
Oyun, Karajan’ın kariyeri uğruna Nazi partisine katılarak yaptığı büyük hatayı ve savaş sonrası bu lekeyi temizleme çabalarını sorguluyor. Bernstein ise rakibinin bu yumuşak karnına saldırmaktan geri durmuyor. Benzer bir ikilem, Wilhelm Furtwangler’in hayatında da görülüyor. Istvan Szabo’nun ‘Taraf Tutmak’ (Taking Sides) filminde işlediği gibi, Furtwangler de Nazi döneminde ülkesini terk etmemiş ve bu durum onun kariyerini her zaman tartışmalı kılmıştır. Toscanini’nin Furtwangler’e yönelik ‘III. Reich rejiminde orkestra şefliğini sürdüren herkes Nazidir’ eleştirisi, sanatın siyasetle imtihanını en sert şekilde ortaya koyuyor.
Nasıl: Sinema ve Tiyatronun Evrensel Diliyle
Tarih boyunca bestecilerin politikayla sınavı hiç bitmedi. Beethoven’ın Napolyon için yazdığı 3. Senfoni (Eroica) ithafını silmesi veya Sovyet sansürüyle boğuşan Dmitri Şostakoviç’in dramı bu durumun en bilinen örnekleridir. Serhan Yedig’in ‘Kara Liste’ kitabında detaylandırdığı gibi, hem Nazilerin hem de McCarthy faşizminin hedefi olan pek çok sanatçı bulunmaktadır. Sinema tarihi de bu dehaların hayatlarını; ‘Ölümsüz Sevgili’den ‘Venedik’te Ölüm’e, ‘Shine’dan ‘Lisztomania’ya kadar pek çok başyapıtla beyazperdeye taşımıştır.
Furtwangler’in ardından söylenen ‘Frutwangler Hitler ve Himmler’in değil, Beethoven ve Brahms’ın adamıydı’ sözü ise bu büyük tartışmanın son noktasıdır. Işıl Kasapoğlu’nun yönettiği yeni kadrolu ‘Amadeus’ veya Okan Bayülgen ve Celal Kadri Kınoğlu’nun ‘Devlerin Savaşı’, bu karmaşık ilişkileri anlamak için kaçırılmaması gereken fırsatlar sunuyor.
