Nihat Behram, yarım asrı aşan edebiyat serüvenini “DüşlüYorum” adlı yeni eseriyle taçlandırıyor. Siyasi duruşunu lirik bir estetikle harmanlayan usta şair, okurlarını hem toplumsal bir direnişin hem de derin bir içsel hesaplaşmanın ortasına davet ediyor.
Nihat Behram ile İlk Karşılaşma: 1976 Ankara Mitingi
Nihat Behram’ı ilk kez 1976 senesinde, bir Ankara mitinginde, bir pikabın arkasında yeşil parkasıyla “Dövüşe Dövüşe Yürünecek” şiirini okurken görmüştüm. Hayatımız Üstüne Şiirler (1972) ve Fırtınayla Borayla Denenmiş Arkadaşlıklar (1974) kitaplarını neredeyse ezberlemiş biri olarak; gücünü imgeden ziyade kolektif bir ruh yaratma kabiliyetinden alan bu manifestoyu kendi sesinden dinlemek sarsıcı bir deneyimdi.
Yılmaz Güney’in Ocak 1978 tarihinde yayın hayatına başlattığı “Proleter Devrimci Kültür Mücadelesinde Güney” dergisinde beraber çalışmaya başladığımızda, sadece bir dost değil, şiirin gücünü hatırlatan bir yol arkadaşı da bulmuştum. Behram’ın doğaya, hayata ve insanın kırılganlığına olan hassasiyeti her zaman ilham vericiydi. 1980 askeri darbesi öncesinde Türkiye’den ayrılırken İstiklal Caddesi’nde bana fısıldadığı şiirler, hala hafızamdaki yerini koruyor.
DüşlüYorum Kitabı Neyi Anlatıyor ve Nasıl Bir Üslup Sunuyor?
Everest Yayınları tarafından okura sunulan DüşlüYorum, Nihat Behram’ın son on yıllık emeğinin bir ürünü. Kitabı, babamın rahatsızlığı vesilesiyle gittiğim İstanbul’da, eski anıların izini sürdüğüm Güney Film’in sokağında bir taşın üzerinde oturarak okudum. 96 sayfalık bu eser, şairin askeri cezaevleri ve on yıllar süren sürgün hayatının izlerini taşıyan keskin ama bir o kadar da zarif bir ses sunuyor.
Behram’ın üslubu, siyasi kararlılık ile duygusal derinlik arasında kusursuz bir denge kuruyor. 2018’de çıkan “Ateşi Solumak” antolojisiyle kıyaslandığında, DüşlüYorum’da yorulmak bilmez bir savaşçının bilge bir filozofa dönüşümüne tanıklık ediyoruz. Kitabın arka kapağındaki Hayat yarası şiiri bu ruh halini şöyle özetliyor:
“Bir yüzü hasret ayazı
Bir yüzü sevda alazı
İki yüzü keskin bir bıçak
ağzımda
Bir ömür sesim kanadı
Soluğum yaralıdır
Duman tüter avazım”
Şiirlerde Hasret ve Yalnızlık Temaları Nasıl İşleniyor?
Kitapta yalnızlık, geçici bir duygu olmaktan çıkıp varoluşsal bir zemine yayılıyor. Behram için hasret, sadece bir özlem değil; politik bir yerinden edilme ve tarihsellik taşıyan bir eksiklik hissidir. Şair, 2022 tarihli Yıldızlı yara (s. 83) şiirinde yalnızlığı şu mısralarla aktarıyor:
“Yıldızların seyrine daldığında
sanma ki gökte düğün alayı var,
göğün derinliğinde yıldızların da
her biri yapayalnızdır
Ruhumu dişleyen sözcükler de öyle,
uzaktan bakanı ışığıyla avutur
içimde her biri sarılmamış yaradır”
Benzer bir hüzün, 2023 tarihli Hasretin çırası (s. 87) şiirinde de yankılanıyor:
“Geceler dilsiz ini
Kimseler sormaz seni
Yaşlarım taştan ağır
Dilemem birisine
Alazım köze indi
Avazım dile sindi
Bir ömür göz göz oldum
Hasretin çırasına”
Nihat Behram 50 Yıllık Arşivini Neden Çöpe Attı?
Kitabın en çarpıcı bölümlerinden biri olan Hatıralara veda (2021), şairin geçmişiyle olan radikal kopuşunu simgeliyor. Behram, 28 Temmuz 2021 tarihinde Twitter (X) üzerinden yaptığı açıklamada, 50 yıllık arşivini bir öfke anında çöpe bıraktığını şu sözlerle duyurmuştu: “İnsan bazen kendine karşı da intikam duygusu taşıyor… Çöp kamyonu aldı gitti. Oturup kaldırımdaki boşluğuna bir sigara yaktım.”
Şairin 2021 tarihli şiirindeki şu dizeler bu vedanın edebi karşılığıdır:
“Afişler mektuplar küpürler
fotoğraflar dergiler…bir ömrün
tanıkları olarak birikmişler
dosyalar dolaplar çekmecelerde
Açtığımda sararmış örtüsünü
ekşi bir kokuydu yüzüme vuran…
Doldurup bir çuvala
ömrümün kıvrımlarını
bıraktım kaldırıma
süpürsün diye uzaklara rüzgâr”
Bugün ise, Behram’ın X hesabına Kasım 2025’te getirilen erişim kısıtlaması, herhangi bir resmi gerekçe sunulmaksızın devam ediyor. DüşlüYorum, tüm bu engellemelere ve zamanın ağırlığına rağmen, teslim olmayı reddeden bir şairin içsel limanı olarak okunmayı bekliyor.
