Türkiye’de ruh sağlığı hizmetlerine yönelik talep her geçen gün büyürken, kamusal alandaki hizmet kapasitesi bu ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalıyor. Devlet hastanelerinde psikiyatri randevusu almakta güçlük çeken vatandaşlar, hem aşırı yoğunlukla hem de muayene sürelerinin kısalığıyla mücadele ediyor. Sadece psikiyatrist sayısındaki yetersizlik değil; psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve psikiyatri hemşiresi eksikliği de sunulan hizmetin kalitesini doğrudan etkiliyor.
Türkiye OECD Ülkeleri Arasında Son Sıralarda
Sağlık Bakanlığı tarafından paylaşılan verilere göre, Türkiye’de 100 bin kişi başına düşen psikiyatri uzmanı sayısı yaklaşık 9 seviyesinde seyrediyor. Bu rakam İsviçre’de 53, Almanya’da 29 ve komşu Yunanistan’da 26 olarak kaydedilmiş durumda. Türkiye, 100 bin kişiye düşen uzman sayısı bakımından OECD ülkeleri listesinde Kolombiya ve Meksika’nın hemen üzerinde, sondan üçüncü sırada yer alıyor. Ülke genelinde 188 Toplum Ruh Sağlığı Merkezi ve bu alanda özelleşmiş 9 hastane bulunmasına rağmen, mevcut yapı artan talebi karşılamaya yetmiyor.
Randevu Çıkmazı ve Özel Sektördeki Fahiş Fiyatlar
Kamuda tedaviye erişimin önündeki en büyük engel olan randevu sorunu, vatandaşları çaresiz bırakıyor. MHRS ve 182 sistemleri üzerinden defalarca deneme yapmalarına rağmen sonuç alamayan hastalar, şikayetlerini çeşitli platformlarda dile getiriyor. Kırıkkale’de çocuk psikiyatrisi randevusu almak isteyen bir hasta yakını, 182’yi tam 50 kez aradığını belirterek, “Çocuğum için acil olarak çocuk psikiyatri randevusuna ihtiyacım var. 182 sistemindeki bu sorun nedeniyle haftalardır randevu alamıyorum” ifadelerini kullandı. Bir başka vatandaş ise yaklaşık bir aydır sistemde sürekli “uygun randevu bulunamadı” uyarısı aldığını aktardı. Devletten hizmet alamayanlar için özel klinik seçenekleri ise cep yakıyor; bazı muayenehanelerde seans ücretleri 5 bin lira ile 15 bin lira arasında değişiyor.
Özelleştirme Tartışmaları ve Elazığ Ruh Sağlığı Hastanesi
Hizmet erişimindeki aksaklıklar sürerken, kamuya ait sağlık taşınmazlarının özelleştirme kapsamına alınması tartışmaları da alevlendi. 43 şehirdeki 126 sağlık alanı veya tesisinin bu kapsama dahil edilmesi kaygıları artırdı. YENİ Parti Milletvekili Prof. Dr. Kayıhan Pala, 1923 yılında kurulan ve 400 yatak kapasitesiyle 15‘ten fazla ile hizmet veren Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi‘nin de listede yer aldığını hatırlattı. Özelleştirme kapsamından çıkarıldığı söylenen 110 taşınmaza dair kararın henüz Resmî Gazete’de yayımlanmadığını vurgulayan Pala, “Zaten erişimde ciddi bir sorun varken bir de bunları özelleştirme kapsamına almak kabul edilebilecek bir durum değil. Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinin de ülke genelinde artırılması gerekir. Ruh sağlığı alanındaki en önemli eksikliklerden biri Toplum Ruh Sağlığı Yasası. Meslek örgütleri, bilim insanları ve alanda çalışanlarla birlikte yeni bir yasal düzenleme hazırlanmalı” şeklinde konuştu.
Uzman Görüşü: “Sadece Randevu Vermek Yetmez”
Türkiye Psikiyatri Derneği Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal, sorunun sadece doktor sayısına indirgenemeyeceğini belirterek, bütüncül bir ekip ruhuna ihtiyaç duyulduğunu ifade etti. Ünal, “Türkiye’de temel sorun, artan ruh sağlığı gereksinimine karşılık yeterli insan gücü, yeterli zaman ve sürekliliği olan, basamaklandırılmış ve toplum temelli bir ruh sağlığı sisteminin henüz istenilen düzeyde kurulamamış olmasıdır” dedi.
Kısıtlı muayene sürelerinin risklerine dikkat çeken Ünal, şunları ekledi: “Hekimlerin zaman, performans ve idari baskılar altında çok kısa sürede hasta değerlendirmek zorunda kalması eksik ya da hatalı tanı, yetersiz tedavi ve tedavinin reçete merkezli hale gelmesi riskini artırıyor. Randevuya ulaşmak, nitelikli ruh sağlığı hizmetine ulaşmakla aynı şey değildir. Amaç yalnızca daha fazla hastaya randevu vermek değil, her hastaya gereksinimi kadar zaman ayrılan, nitelikli ve sürekliliği olan bir hizmet sunmak olmalıdır.” Ünal ayrıca, akut dönemdeki hastalar için yatak bulmanın zorlaştığını ve taburculuk sonrası rehabilitasyon hizmetlerinin de güçlendirilmesi gerektiğini hatırlattı.
