Kadınların biyolojik döngüsünde üreme yeteneğinin sona erdiği doğal bir aşama olan menopoz, bazen yaşam kalitesini düşüren semptomlarla birlikte gelebilir. Normal şartlarda 45-55 yaş aralığında gerçekleşen bu süreçte, dünya ortalaması 51 yaş civarındayken, Türkiye’deki kadınlar için bu ortalama 46-48 yaş bandına kadar düşmektedir. Uzmanlar; hareketsiz yaşam, obezite ve sigara kullanımı gibi faktörlerin ülkemizde erken menopoz riskini tetiklediğini belirtiyor. Menopozun bir hastalık değil, yönetilmesi gereken bir geçiş dönemi olduğunu hatırlatan Memorial Antalya Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Prof. Dr. Onur Erol, “18 Ekim Dünya Menopoz Günü” vesilesiyle modern tedavi yöntemleri ve farkındalığın önemi hakkında kritik bilgiler paylaştı.
Yaşam Tarzı Menopoz Yaşını Etkiliyor
Menopoz sürecinin tamamen durdurulmasının veya engellenmesinin henüz mümkün olmadığını ifade eden Prof. Dr. Onur Erol, “En önemli belirleyici etken genetiktir. Ancak yaşam tarzı erken menopoza girişi geciktirebilmektedir. Hormon tedavisi şikayetleri hafifletir ama menopozu geciktirmez. Rapamycin, over dokusu dondurma/yeniden yerleştirme gibi deneysel yaklaşımlar araştırılmaktadır; ancak henüz klinik olarak kanıtlanmış ve güvenli bir ‘geciktirme’ yöntemi mevcut değildir. Etkenler erken menopoz riskini azaltabilir; Sigara ve aşırı alkol tüketmemek, antioksidan ve omega-3 zengini beslenme, düzenli egzersiz, stres yönetimi, doğum sonrası düzenli emzirmek” açıklamasında bulundu.
Hormon Tedavisi ve Modern Yaklaşımlar
Belirtileri hafifletmek adına en güçlü çözümün hormon tedavisi olduğunu kaydeden Prof. Dr. Onur Erol, “Özellikle sıcak basması ve gece terlemesi gibi şikayetlerde güçlü etki gösterir. 60 yaşından önce veya menopoz başladktan sonraki ilk 10 yıl içinde başlandığında fayda genellikle risklerden daha ağır basar. Günümüzde ciltten emilen formlar ve düşük dozlar tercih edilir. Bu tedavi kemik kaybını yavaşlatmaya, vajinal kuruluğu azaltmaya ve genel yaşam kalitesini yükseltmeye de yardımcı olabilir” ifadelerini kullandı.
İlaç Sektöründeki Yeni Gelişmeler
Hormon takviyesi kullanamayan ya da tercih etmeyen kadınlar için alternatif tıbbi seçeneklerin bulunduğunu dile getiren Erol, şu bilgileri verdi: “Fezolinetant ve elinzanetant gibi ilaçlar, beyindeki sıcaklık kontrol merkezini hedef alarak sıcak basmalarını azaltır. Bunların yanında bazı antidepresanlar, gabapentin grubu ilaçlar ve bilişsel davranışçı terapi de semptomları hafifletebilmektedir. Vajinal kuruluk ve idrar yolu şikayetleri için ise lokal östrojen kremleri veya hormon içermeyen nemlendiriciler önerilir. Her tedavi mutlaka kişiye özel planlanmalı; meme kanseri öyküsü, damar tıkanıklığı riski gibi durumlar doktor tarafından dikkatle değerlendirilmelidir.”
Destekleyici ve Bitkisel Çözümler
Bilimsel kanıtları hormon tedavisine göre daha sınırlı kalsa da alternatif yöntemlerin de ilgi gördüğünü belirten Prof. Dr. Onur Erol, şunları söyledi: “Soya ürünleri ve keten tohumu gibi bitkisel takviyeler bazı kişilerde hafif rahatlama sağlayabiliyor. Ancak kalite ve ilaç etkileşimi riski nedeniyle doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Yoga, meditasyon, nefes egzersizleri ve akupunktur özellikle sıcak basması, uyku sorunları ve stres yönetiminde destek olabiliyor. Omega-3, D vitamini, magnezyum ve B grubu vitaminler, eksiklik durumunda semptomları hafifletebiliyor. Birebir aynı molekül hormonlara (biyoeşdeğer) standart ilaçlara göre daha az denetlenmiş ürünler olduğundan dikkatli yaklaşılmalıdır.”
Daha Rahat Bir Geçiş İçin Pratik Öneriler
Prof. Dr. Onur Erol, menopoz sürecini kolaylaştıracak yaşam tarzı önerilerini ise şöyle sıraladı:
- Akdeniz tipi diyete yönelin: Bol sebze-meyve, tam tahıllar, zeytinyağı ve balıktan zengin beslenin. Kafein, baharatlı ve çok sıcak yiyecekler sıcak basmasını tetikleyebilir.
- Hareket edin: Haftada en az 150 dakika yürüyüş, yüzme gibi orta tempolu egzersiz yapın. Kas ve kemik sağlığı için haftada 2-3 gün direnç veya ağırlık antremanı ekleyin.
- Uyku hijyeni uygulayın: Odayı serin tutun, düzenli saatlerde yatıp kalkın ve yatmadan önce ekran kullanımını sınırlayın.
- Stres yönetimine önem verin: Mindfulness, meditasyon veya bilişsel davranışçı terapi yardımcı olabilir. Beyin sisi, unutkanlık veya ruh hali dalgalanmaları yaşanıyorsa profesyonel destek alın.
- Kemik ve kalp sağlığına dikkat edin: Kalsiyum ve D vitamini ihtiyacını karşılayın, tansiyon ile kolesterolü düzenli takip edin, sigarayı bırakın.
- Vajinal sağlığı göz ardı etmeyin: Düzenli nemlendirici kullanın. Cinsel aktivite veya lokal tedaviler kuruluğu azaltmada etkili olabilir.
- Düzenli takip yaptırın: Adet düzensizliği, sıcak basması, uyku sorunu veya ruh hali değişimleri başladığında jinekoloğa başvurun. Yumurtalık rezervi değerlendirilmesinde bazı hormonlar (AMH ve FSH testleri) fayda sağlamaktadır.
