Kendisinden 10 yaş büyük olduğum 15 yaşındaki kız kardeşim liseye adım attığından beri, dijital sözlüğüne her gün yeni terimler ekleniyor. “Streak yapmak”, “prive eklemek” veya “close’a almak” gibi kavramlar artık hayatımızın bir parçası. Yeni neslin uygulama tercihlerinden takip ettikleri içeriklere kadar tüm alışkanlıkları, önceki kuşaklardan belirgin bir şekilde ayrılıyor. Bilimsel çalışmalar da bu durumu doğrular nitelikte. 1997 ile 2012 yılları arasında doğan Z Kuşağı’nın daha genç temsilcileri ile 2012 sonrası doğan Alfa Kuşağı, sosyal medyayı bir vitrin olarak kullanmak yerine arkadaşlarıyla bağ kurmanın bir yolu olarak görüyor. Kendilerini sadece popüler ağlarla sınırlamayan bu gençler, YouTube ve TikTok’un yanı sıra en çok Snapchat’te vakit geçiriyor. Takipçi sayısı peşinde koşmak yerine dar çevrelerle iletişim kurmayı seçen 25 yaş altı gençlere sosyal medya alışkanlıklarını sorduk.
Paylaşım Tercihleri: Kalıcı Gönderiler Neden Tercih Edilmiyor?
Gençler artık profillerinde sabit duran fotoğraflar yerine, kısa sürede kaybolan içeriklere yöneliyor. Bu durumun altında estetik kaygılar ve hazırlık sürecinin sıkıcılığı yatıyor.
Duru (15), öğrenci: “Paylaştığım şeylerin yeterince estetik olmayacağından endişeleniyorum. Dünyanın sonu değil tabii ama arkadaşlarım da paylaşım yapmıyor. Onlar yapmazken ben yaparsam tuhaf durur diye düşünüyorum. Bu yüzden kalıcı gönderiler yerine, daha anlık ve silinebilen hikâyeleri tercih ediyorum.”
Ada (15), öğrenci: “Gönderi paylaşmayı sevmiyorum. Instagram’da vakit geçirirken de neredeyse kimsenin gönderilerine bakmıyorum. Sadece hikâyeleri izleyip reels kaydırıyorum. Gönderilere bakmak ve gönderiler için hazırlık yapmak; efekt, photoshop, fotoğraf seçmek sıkıcı geliyor.”
Eylül (24), mezun: “Sosyal medyada aktif olmayı seviyorum. Arkadaşlarımın nereye gittiklerini, ne yaptıklarını Instagram ya da TikTok gibi platformlardan izlemek, güncel kalmanın ve birbirimizin hayatına dahil olmanın bir yolu gibi geliyor. Benim çok fazla takipçim yok. Ona rağmen yeni bir yere gittiğimde, bir etkinliğe katıldığımda ya da önemli günlerde paylaşım yapmaya özen doğruyorum.”
Sosyal Medyada ‘Cool’ ve ‘Cringe’ Ayrımı
Yeni nesil için neyin “havalı” neyin “itici” olduğu konusunda keskin sınırları var. Fazla çaba sarf edilmiş görünen her şey onlar için “kasıntı” olarak adlandırılıyor.
Elif (16), öğrenci: “Bazı paylaşımlarda, özellikle hikâyelerde çok fazla emoji koyulduğunu görüyorum. Annem de çok fazla kullanıyor, hatta ne zaman çok emoji koysa onu uyarıyorum. Hele ifadeli olanlar çok komik duruyor. Normal hayatta çok az emoji kullanıyorum. Sadece beyaz kalp emojisi kullanıyorum o kadar. Diğerleri pek estetik durmuyor.”
Kerem (18), öğrenci: “Bana göre ‘cool’ olmak, sosyal medyada çok uğraşılmış görünmemek. Sürekli kusursuz görünmeye çalışan ya da her paylaşımını planlayan hesaplar yerine doğal davranan insanlar daha samimi geliyor. Çok uğraşılmış gönderiler biraz kasıntı duruyor.”
Aslı (23), yüksek lisans öğrencisi: “Doğal paylaşımlar bana daha sıcak geliyor. Birinin rastgele koyduğu bir ayna fotoğrafı, dağınık bir masa, güzel bir manzara, belki bir kedi… Her fotoğrafın aşırı düzenlenmesi, herkesin aynı pozları vermesi veya sürekli trendleri takip etmeye çalışması bana biraz ‘cringe’ (utanç verici) geliyor. Sürekli hangi filtre moda, hangi poz daha havalı takip etmek istemezdim, çok sıkıcı.”
Favori Uygulamalar ve Kullanım Amaçları
Snapchat ve TikTok gibi platformlar, gençlerin iletişim kurma ve eğlenme biçimlerini yeniden şekillendiriyor. WhatsApp ise bazıları için artık eskisi kadar popüler değil.
Poyraz (16), öğrenci: “En sık kullandığım Snapchat ve Bump. Snapchat’i mesajlaşmak, birilerini aramak ve görüntülü konuşmak için kullanıyorum. Bump’taysa diğer arkadaşlarıma konumumu açıp nerede olduğumu görmelerini sağlıyorum. Böylece birbirimizi haritadan izleyebiliyoruz. Ayrıca gittiğimiz yerleri harita üzerinde işaretleme özelliğini de kullanıyorum. Böylece bir yere kaç kere gittiğimi ben de onlar da takip edebiliyor.”
Ömer (18), öğrenci: “Annem ve babamla kardeşim (16) arasında iletişim köprüsü görevi görüyorum. Eda (kardeşi) WhatsApp kullanmıyor. Daha doğrusu mesajları görmüyor ya da çok geç görüyor. Daha çok Snapchat kullanıyor. Benim hem WhatsApp’ım hem de Snapchat’im var. Eda’nın görmediği ve cevap vermesi gereken mesajları Snapchat’ten ona yolluyorum, o da annemler kızmadan aile grubunda yanıt veriyor.”
Erdem (22), öğrenci: “TikTok popüler oldu olalı elim başka uygulamaya gitmez oldu. Eskiden çok sıkı bir Twitter kullanıcısıydım. Ancak artık Twitter’a girdiğimde sadece canım sıkılıyor. Daha çok kafamı dağıtacak, güldürecek, eğlendirecek içerikler tüketmek istediğim için TikTok’ta vakit geçiriyorum. Instagram’ım yok. Tanıdığım insanların hayatlarını izlemektense TikTok’ta anonim bir şekilde tanımadığım insanları izlemeyi daha çok seviyorum.”
Takipçi Yarışı mı, İzleyici Kalmak mı?
Paylaşım yapma baskısı bazen aile üyeleri veya yakın çevreden gelebiliyor. Ancak yeni nesil, popülerlikten ziyade anonim kalmayı daha değerli bulabiliyor.
Ela (15), öğrenci: “Ablamla (25) çok fazla yere gidiyorum. Beni konserlere, oyunlara götürüyor. Gittiğimiz yerden de mutlaka hikâye atıyor. Beni de etiketliyor ama ben her zaman onun beni etiketlediği hikâyeleri paylaşmıyorum. Böyle olunca beni zorbalıyor. “Ne güzel etkinliğe geldik, neden paylaşmıyorsun” diye en az 10 kez söyleniyor. Anne ve babam da benzer şekilde davranıyor. Neden paylaşmadığımı ben de tam olarak bilmiyorum. Sosyal medyaya çok düşkün biri olsam da ben daha çok izleyici olarak kalmayı seviyorum galiba. Yani ablamın tam tersiyim. O da çok az izler, attığım videoları günler sonra görür ama kendisi hep bir şeyler paylaşır. Benim herhangi bir takipçi ya da ‘like’ (beğeni) kaygım yok. Sadece tanıdığım insanlarla takipleşiyorum, hesabımı gizli kullanıyorum. Gönderi paylaşmadığım için ‘like’ alacak bir paylaşım da yapmamış oluyorum ama attığım hikâyelere gelen ‘like’ları da pek umursamıyorum. Bazı arkadaşlarım aralarında takipçi yarıştırıyor. “Benim 500 takipçim var, senin kaç oldu” gibi konuşmalara denk geldiğim oluyor. Bir de Snapchat’te kaç kişi…”
Gençlerin Sosyal Medya Sözlüğü: Ne Diyorlar, Ne Anlatıyorlar?
Cringe: Gülünç, utanç verici.
Dump: Belli bir döneme, güne, haftaya, aya ya da tatile, etkinliğe dair fotoğrafları tek gönderide paylaşmak.
‘Fake’ ya da anonim hesap: Kendi ismini kullanmadan belli bir rumuz kullanarak açılan hesap.
Konum açmak: iPhone kullanıcılarının ‘Bul’ (Find My) uygulaması üzerinden birbirlerinin canlı konumunu takip edebilmesine yarayan özellik.
Ortak hesap: Özellikle TikTok’ta yakın arkadaşlarla ya da sevgililerle şifre paylaşıp hesabı birlikte kullanmak.
Priv ya da private hesap: Ana hesap haricinde kullanılan, daha az kişiye açık sosyal medya hesabı.
Prive eklemek: Birini bu küçük hesaptan takip etmek ya da onun takip etme isteğini kabul etmek.
Privin privi: Daha da az kişiye açık olan ‘private’ hesabın yakın arkadaşlar bölümü.
Selfie’leri yalnızca yakın arkadaşlarla paylaşmak: Yakın olmadıkları kişilere yüzlerinin olmadıkları fotoğraf ve videoları atarken yakın arkadaşlarına yüzlerinin de olduğu snap’leri atmak.
Snap: Snapchat adlı sosyal medya hesabında birine gönderdiğiniz fotoğraf ‘snap’ olarak adlandırılıyor.
Stalk: Gizlice merak edilen kişinin hesaplarına bakıp hakkında araştırma yapmak.
Streak: Snapchat’te bir kişiyle üç gün üst üste ‘snap’leşince o kişiyle ‘streak’ başlatmış oluyorsunuz. Streak’iniz snap’leştiğiniz gün arttıkça artıyor.
Streak kesmek ya da kesmemek: Burada iki türlü davranış biçimi var. Bir taraf gerçek hayatta arasının bozulduğu kişiyle Snapchat’te de arayı bozuyor ve ona ‘snap’ atmayı bırakıyor. Diğer bir taraf var ki arası kötü olsa dahi ‘streak’lerinin zarar görmemesi için fotoğraf paylaşımını kesmiyor ama yolda görünce selam da vermiyor.
Tek gösterimlik fotoğraf: WhatsApp’ta fotoğraf gönderirken bu özelliği seçerseniz fotoğrafınız karşı tarafa yalnızca bir kez gösteriliyor, sonra siliniyor.
TikTok’ta birbirini ‘dürtme’: TikTok üzerinden birbirine çıkartma yollamak. Snapchat’te olduğu gibi burada da belli bir zaman sonra bir ‘streak’ oluşuyor.
Yakın arkadaşlar (close friends): Instagram’daki bir özellik. Paylaşımlarınızı görmesini istediğiniz kişilerden oluşan liste.
