Güncel gelişmeleri ve özel içeriklerimizi yakından takip etmek isterseniz, BirGün’ün WhatsApp kanalına katılarak bildirimleri açabilirsiniz. Bu hafta odağımızda, barışın ve duygunun en saf hali olan şiir yer alıyor. Modern edebiyatımızın dev isimlerinden Ahmet Telli‘yi geçtiğimiz hafta sonu sonsuzluğa uğurladık. Onun vedasıyla hüzne boğulurken, hafta boyunca şiirin ilk büyük ustası Homeros‘un ‘Odyssey’ destanının etkileyici sinema uyarlamasını konuştuk. Günlerdir bu yapım üzerine yapılan değerlendirmeler gündemden düşmüyor.
Şiirin Kadim Kökleri Nerede Doğdu?
Anadolu ve Mezopotamya, şiirin beşiği sayılan kadim topraklardır. Yaklaşık 3000 yıl önce yaşamış olan ve İzmir doğumlu olduğu kabul edilen Homeros üzerinden bu mirası okumak mümkündür. Homeros‘un eserleri kuşkusuz Yunan edebiyatının temel taşlarıdır; ancak bu toprakların yetiştirdiği pek çok ozanın atası olduğu gerçeği de yadsınamaz. Kaç İzmirli Homeros‘u bizzat okumuştur bilinmez fakat Türkiye’nin şiir birikimi açısından dünya sahnesinde pek çok ülkeyle yarışacak bir zenginliğe sahip olduğu aşikardır.
Dünyada Barışı Hangi Şairler Savundu?
Yalnızca Nâzım Hikmet‘in varlığı bile bu alandaki iddiamızı kanıtlamaya yeterlidir. Barışın şairi denilince Paul Eluard, Yannis Ritsos, Pablo Neruda, Bertolt Brecht, Jacques Prevert, Vaptsarov ve Adonis gibi isimlerle birlikte ilk akla gelen odur. Onu takip eden kuşaklarda da Gülten Akın, Rıfat Ilgaz, Arif Damar, Enver Gökçe, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Melih Cevdet Anday, Oktay Rifat, Ataol Behramoğlu, Özkan Mert, Onat Kutlar, Refik Durbaş, Orhan Alkaya, Afşar Timuçin ve Aşık Mahsuni gibi isimler barış düşüncesini dizelerine taşımıştır.
Şiir Diğer Sanat Dallarıyla Nasıl Buluşuyor?
‘Yitirilince güneş / esmer bir bulutun gölgesinde / düşmesin yüreğine hüznün bakın çalığına buluttan / hayatı sen yeşerteceksin / unutma’ mısralarının sahibi Ahmet Telli‘nin şiirlerindeki yoğun sevgi teması, birçok eserinin bestelenmesine vesile olmuştur. Tıpkı müzik gibi sinema da şiirin kitlelere ulaşmasına aracılık etmektedir. Şairler arasında sinemaya olan tutkusuyla Jean Cocteau, Pier Paolo Pasolini, Attila İlhan, Orhan Murat Arıburnu, Cahit Irgat, Ülkü Tamer, Onat Kutlar, Ece Ayhan, Enis Batur, Barış Pirhasan ve İlhan Berk ön plana çıkar. Nâzım Hikmet‘in hayatında da sinemanın yeri yadsınamaz derecede önemlidir.
Christopher Nolan’ın ‘Odyssey’ Uyarlaması Ne Anlatıyor?
Dünya şiirinin temel direği Homeros‘un yaşamı üzerine bir film bulunmasa da, ‘İlyada’ ve ‘Odyssey’ sinemaya defalarca taşınmıştır. Truva Savaşı’nı işleyen ‘İlyada’, M.Ö. 8. yüzyılda farklı ozanlarca sözlü gelenekle oluşturulmuştur. Destanın sekiz bölümden oluştuğu ancak altısının zamana yenik düştüğü söylenir. Christopher Nolan‘ın birkaç gün önce vizyona giren ‘Odyssey’ filmi ise Homeros‘un zaman ve mekanına sadık kalırken, bilinçli bir şekilde bu sınırların dışına taşan bir yapımdır.
Nolan, yaklaşık 12.500 dizelik dev destandan alıntılar yaparak dili günümüze yaklaştırıyor. Yaklaşık üç saat süren filmde, Yunan mitolojisi kahramanlarının maceralarını heyecanla takip ediyoruz. Görkemli görselliği, iddialı oyuncu seçimi ve güçlü müzikleriyle dikkat çeken filmdeki bazı tercihler ise tartışma yarattı. Güzel Helen rolünde Siyah bir oyuncunun tercih edilmesi veya kostümlerdeki tarihsel sapmaların yönetmenin bilinçli bir seçimi olduğunu anlamayanlar, yapımı eleştirmekle meşgul. Oysa Odysseus‘un vatan hasretini işleyen, savaşa ve ayrımcılığa karşı duruşuyla Homeros‘u bugüne taşıyan bu başyapıt, kuşkusuz 2026’nın en önemli sinema olayıdır. Kendinizi sinemanın büyüleyici dünyasına bırakmanız yeterli olacaktır.
