UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve insanlığın en eski yerleşim noktalarından biri olarak kabul edilen Çatalhöyük’te gerçekleştirilen kazı çalışmaları, tarihe ışık tutan yeni bulguları ortaya çıkardı. 1961 senesinden beri titizlikle sürdürülen araştırmalar kapsamında, “ölüler evi” olarak tanımlanan yapının hemen yanı başında, en büyüğü sadece 6 aylık olan 8 bebeğe ait iskelet kalıntılarına ulaşıldı.
Çatalhöyük’teki Yeni Keşif Nedir?
Neolitik Doğu Çatalhöyük’ün “Doğu Alan” olarak isimlendirilen bölgesinde, merkezi bir açık alanın çevresine inşa edilmiş yapılardan birinin 18 insan gömüsü barındırdığı saptandı. Konya’nın Çumra ilçesinde bulunan bu bölge, Neolitik dönemde yaklaşık 8.000 kişilik bir nüfusa ev sahipliği yapıyordu. Son dönem kazılarında ise bu “ölüler evi”nin bitişiğinde bulunan 8 bebek iskeleti, arkeoloji dünyasında büyük heyecan yarattı.
Kazı Çalışmaları Kim Tarafından ve Ne Zaman Yürütülüyor?
Bölgedeki bilimsel çalışmalar, Polonya’daki Adam Mickiewicz Üniversitesi Arkeoloji Fakültesi Öğretim Üyesi ve Doğu Çatalhöyük Doğu Alan Sorumlusu Prof. Arkadiusz Marciniak ile antropologlardan oluşan bir heyet tarafından yürütülüyor. Çatalhöyük Kazı Başkanı Prof. Dr. Ali Ozan, yürüttükleri araştırmaların Milattan Önce (MÖ) 6 bin yılına geçiş dönemini kapsayan yaklaşık birkaç yüz yıllık sürece odaklandığını ifade etti.
Bebek İskeletleri Nerede ve Nasıl Tespit Edildi?
Kazı alanında geçtiğimiz yıl, günlük yaşamın dışında amaçlarla kullanıldığı düşünülen bir yapı grubuyla karşılaşıldı. Prof. Dr. Ali Ozan, buluntulara dair şu detayları paylaştı:
“Burada gördüğümüz, içindeki buluntulardan ve gömülerden anladığımız kadarıyla günlük olarak kullanılmayan bir yapı kompleksi karşımıza çıkıyor. Ortada bir avlu etrafına yerleştirilmiş olan, içindeki hücrelerde 18 gömüden dolayı ‘ölüler evi’ olarak isimlendirdiğimiz bir yapı. Bu yapının çevresinde yer aldığı açık alanın hemen karşısında ise platformlar, duvar bezemeleri, boynuz yerleştirmeleri ile kilden yapılmış duvar kabartmalarından anladığımız kadarıyla belki bir ‘ritüel yapısı’ var. Aynı yapının hemen bitişiğinde en büyüğü 6 aylık olan 8 bebek iskeleti bulundu. Antropologlarımız ve arkeologlarımız, yerleşimin son evrelerinde neler yaşandığını anlamak amacıyla bu bebek gömüleri ve arkeolojik bağlam üzerinde çalışmaktadır.”
Yerleşimin Tarihsel Süreci Niçin Önemli?
Doğu Çatalhöyük’ün 1.000 yılı aşkın bir süre boyunca iskan edildiğini belirten Ozan, bu evrenin mimari ve yerleşim dokusu bakımından erken ve orta dönemlere göre farklı gelenekler barındırdığını söyledi. MÖ 6.000 civarında yerleşime açılan Batı Höyük’teki Erken Kalkolitik döneme de yoğunlaştıklarını ekleyen Ozan, yerleşimin kronolojisi hakkında şu bilgileri verdi:
“MÖ yaklaşık 6250 yıllarında başlayan bu yerleşimdeki yaşam, bir süre sonra karşı tarafta yer alan Batı Höyük ile kısa bir dönem kesişmiştir. Daha sonra Doğu Höyük tamamen terk edilmiş ve yerleşim yalnızca Batı Höyük’te devam etmiştir.”
Antropoloji uzmanları tarafından yapılan incelemelerde, bulunan iskeletlerin bebeklere ait olduğu ve yaşlarının yaklaşık olarak saptandığı onaylandı. Ekipler, yerleşimin son safhalarında neler yaşandığını tam olarak kavrayabilmek adına hem bebek mezarları hem de çevresel arkeolojik veriler üzerinde çalışmaya devam ediyor.
