AKP hükümeti döneminde uygulamaya konulan sağlık stratejileri, kamu eliyle sunulan hizmetlerin daralmasına ve özel teşebbüslerin sistemdeki ağırlığının artmasına zemin hazırladı. Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde hayata geçirilen bu politikalarla sağlık sektörü kademeli olarak piyasa koşullarına açılırken, bu sürecin faturasını hastalar ve sağlık personeli ödemek zorunda kaldı. Son olarak devlet hastanelerindeki laboratuvar, görüntüleme ve bakım-onarım gibi yüksek maliyetli birimlerin dışarıdan satın alınmasına yönelik düzenleme hazırlıkları, kamuoyunda büyük bir tartışmanın fitilini ateşledi. Sağlık meslek örgütleri, ‘‘Hastaların cebinden yaptığı harcamalar artacak, kamu kaynakları ise özel şirketlere aktarılacak’’ uyarısında bulundu.
Devlet Hastanelerinde Yeni Model Tartışması
Nitelikli sağlık hizmetine erişim hakkı her geçen gün daha tartışmalı bir hal alırken, geçtiğimiz hafta gündeme gelen yasal düzenleme taslağı dikkatleri üzerine çekti. Paylaşılan bilgilere göre, şehir hastanelerinde halihazırda uygulanan Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) kapsamındaki dışarıdan hizmet alımı sisteminin devlet hastanelerine de taşınması planlanıyor. Hazırlanan taslak metin; araştırma-geliştirme, danışmanlık ve ileri teknoloji gerektiren tıbbi süreçlerin özel şirketlerden temin edilmesinin önünü açıyor.
2003 yılında başlatılan Sağlıkta Dönüşüm Programı ile birlikte sağlık hizmetlerinin hem sunumu hem de finansmanı radikal bir değişim yaşadı. Genel Sağlık Sigortası’nın devreye girmesiyle özel hastanelerin payı hızla büyürken, SGK üzerinden yapılan anlaşmalar neticesinde milyonlarca vatandaş özel kurumlara yönlendirildi ve kamu bütçesi özel sektöre aktı. 2005 yılında SSK hastanelerinin Sağlık Bakanlığı çatısı altında toplanması ve ardından aile hekimliği sistemine geçilmesiyle kamu hastanelerindeki iş yükü katlandı. Randevu bulamama sorunları, bitmek bilmeyen bekleme süreleri ve tıbbi malzeme eksiklikleri nedeniyle vatandaşlar ya uzun kuyruklara mahkum oldu ya da kendi imkanlarıyla özel hastanelerin yolunu tuttu.
Şehir Hastanelerinden Devlet Hastanelerine
Özelleştirme eleştirilerinin odağında ise KÖİ modeliyle inşa edilen şehir hastaneleri bulunuyor. Devletin bu hastaneler için özel şirketlere yıllarca kira ve hizmet bedeli ödemesi, kamu kaynaklarının sermaye gruplarına transfer edildiği yönündeki tepkileri artırdı. Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) Eş Genel Başkanı Mehmet Sıddık Akın, bu durumu “Sağlıkta Dönüşüm Programı ile yıllardır hazırlanan süreç işletiliyor. Sağlık hizmetlerinin piyasaya açılması adım adım gerçekleştirildi” sözleriyle değerlendirerek, yeni düzenlemenin bu zincirin son halkası olduğunu belirtti.
Ciddi sonuçları olacak
CHP Bursa Milletvekili Prof. Dr. Kayıhan Pala, sağlık hizmetlerinin daha fazla ticarileşmesinin vahim sonuçlar doğuracağına dikkat çekti. Pala, şu ifadeleri kullandı: “Şehir hastaneleri modeli zaten Sağlık Bakanlığı bütçesinin önemli bölümünü rehin aldı. Devlet hastanelerindeki hizmetlerin de özel sektöre açılması halinde kamu kaynaklarının çok daha büyük kısmı sermayeye aktarılacak.” Yapılmak istenen düzenlemenin fırsat eşitsizliğini derinleştireceğini vurgulayan Pala, “Parası olanın daha fazla hizmet alabildiği bir sistem derinleşecek. Hizmet pahalanacak, geliri sınırlı yurttaşların sağlık hakkına erişimi daha da zorlaşacak” dedi.
Taşeronlaşma ve Hizmet Kalitesindeki Düşüş
Sistemdeki taşeronlaşmanın yıllar içinde giderek yayıldığını belirten Mehmet Sıddık Akın; güvenlik, yemek ve görüntüleme birimlerinden sonra bazı sağlık çalışanlarının dahi bu yöntemle istihdam edilmeye başlandığını ifade etti. Sağlığın piyasa koşullarına teslim edilmesinin vatandaşın üzerine ek mali yükler bindirdiğini söyleyen Akın, katılım paylarının yükseldiğini ve devletin karşıladığı ilaç listesinin daraldığını vurguladı. Akın ayrıca, “Eskiden hastane koridorlarında yaşanan kuyruklar bugün MHRS ekranlarında yaşanıyor’’ şeklinde konuştu.
Genel Sağlık-İş Genel Başkanı Derya Uğur ise mevcut politikaların kamusal sağlık sistemini tasfiye etmeyi hedeflediğini savundu. KÖİ modelinin devlet hastanelerine yaygınlaştırılma çabasına değinen Uğur, “Devlet yalnızca bina kirasını ödeyen ve hekim görevlendiren bir yapıya indirgenirken, hastanelerin işleyişi özel şirketlerin kontrolüne bırakılmak isteniyor” dedi.
Uğur, sağlık sisteminin asıl probleminin personel yetersizliği olduğunu şu sözlerle dile getirdi: “Sağlık hizmetleri personel yetersizliği nedeniyle her geçen gün daha da ağır bir krize sürüklenmektedir. Buna rağmen iktidar, kadrolu istihdamı artırmak yerine sağlık hizmetlerini özel şirketlere devretmeyi tercih etmektedir. Eğer amaç sağlık sisteminin sorunlarını çözmek değil de ‘dostlar alışverişte görsün’ anlayışıyla göstermelik düzenlemeler yapmaksa, hiç zahmet etmeyin. Sağlık emekçilerinin de yurttaşların da makyajlanmış metinlere, süslü başlıklara ve günü kurtarmaya dönük uygulamalara ihtiyacı yoktur.’’
Rakamlarla Sağlıkta Mevcut Durum
- Türkiye genelindeki 1.555 hastanenin 572’sini özel hastaneler oluşturuyor.
- Ülkedeki hastanelerin yüzde 37’si özel sektör tarafından yönetiliyor.
- Geçtiğimiz 13 yıllık süreçte 21 binden fazla hekim kamu görevinden istifa etti.
- Son 10 yıl içinde sağlık alanında 110 bini aşkın şiddet olayı kayıtlara geçti.
- Diyaliz hizmetleri, yenidoğan yoğun bakım üniteleri ve yüksek gelir getiren bazı branşlarda özel sektörün payı kamu hastanelerini geride bıraktı.
