Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz, artan yoksulluk ve toplumsal kutuplaşma halkın ruhsal dengesini sarsmaya devam ediyor. Türkiye Psikiyatri Derneği Başkan Yardımcısı Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal, ruh sağlığı meselelerinin artık şahsi bir durumdan çıkarak kolektif bir krize dönüştüğüne dikkat çekti.
Ruh Sağlığı Toplumsal Barışın Temelidir
Toplumun ruh sağlığı, tedaviye erişim imkanları ve yükselen şiddet olayları gibi pek çok konuda BirGün’ün sorularını yanıtlayan Ünal, ruh sağlığının sadece tıbbi bir mesele olmadığını vurguladı. Bu durumun toplumsal barış, güven duygusu ve geleceğe dair umudun temel belirleyicilerinden biri olduğunu ifade eden Ünal, “Şiddetin, yalnızlaşmanın, güvencesizliğin ve umutsuzluğun arttığı bir toplumda ruhsal yükün ağırlaşması kaçınılmazdır” değerlendirmesinde bulundu. Uzman, koruyucu politikaların güçlendirilmesi, gençler için güvenli alanlar oluşturulması ve ruhsal hastalıklara yönelik damgalanmanın önüne geçilmesinin hayati önem taşıdığını belirtti.
İstatistikler Korkutucu: İntihar ve Antidepresan Kullanımı
Türkiye genelinde hem intihar vakalarında hem de antidepresan kullanım oranlarında belirgin bir yükseliş gözleniyor. TÜİK verilerine göre, son 5 yılda intihar nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı dikkat çekici bir seviyeye ulaştı. 2020 yılında 3 bin 710 kişi intihar sonucu yaşamını yitirirken, bu rakam 2021’de 4 bin 194’e, 2022’de 4 bin 218’e çıktı; 2024 yılında ise yaklaşık 4 bin 460 kişi olarak kayıtlara geçti. Kaba intihar hızı da yüz binde 4,4 düzeyinden 5,2’ye kadar yükseldi. Sağlık Bakanlığı verileri de bu tabloyu destekliyor; 2013 yılında bin kişiye düşen günlük antidepresan kullanım düzeyi 36 iken, 2023 yılında bu sayı 61’e yükselmiş durumda.
Ekonomik Zorluklar ve Gelecek Kaygısı
Doç. Dr. Gülin Özdamar Ünal, bu artışların sadece bireysel rahatsızlıklarla açıklanamayacağını; toplumsal stres, ekonomik sıkıntılar, güvencesizlik, yalnızlaşma ve geleceğe dair umutsuzluk gibi unsurlarla birlikte ele alınması gerektiğini belirtti. Kamu ruh sağlığı sisteminin uzman yetersizliği ve yoğun başvuru talebi nedeniyle ciddi bir baskı altında olduğunu ifade eden Ünal, kısalan muayene sürelerinin en önemli unsur olan terapötik ilişkiyi ve güven bağını zedelediğini söyledi.
Tedaviye Erişimde Engel: Damgalanma ve Yoğunluk
İhtiyaç artmasına rağmen herkesin nitelikli ruh sağlığı hizmetine ulaşması hala zorlu bir süreç olarak kalıyor. Özellikle kamu hastanelerindeki yoğunluk ve her başvuruda farklı bir hekimle görüşmek zorunda kalınması tedavi sürekliliğini olumsuz etkiliyor. Ayrıca toplumdaki damgalanma sorunu, bireylerin profesyonel yardım almasını engelliyor. Pek çok kişi “etiketlenme”, işini kaybetme ya da mesleki geleceğinin zarar görmesi endişesiyle yardım almayı erteliyor.
Şiddetin Normalleşmesi ve Toplumsal Güven
Okullarda, hastanelerde ve kamusal alanlarda sıklaşan şiddet olaylarını değerlendiren Ünal, bu durumu sadece bireysel öfke patlaması olarak görmenin yetersiz kalacağını ifade etti. Şiddetin günlük yaşamın bir parçası haline gelmesinin güvencesizlik, kutuplaşma ve adaletsizlik hissiyle ilişkili olduğunu belirterek; “İnsanların kendilerini güvende hissetmediği toplumlarda kaygı düzeyi artar, empati azalır ve öfke daha kolay davranışa dönüşür” dedi. Şiddetin olağanlaşması özellikle çocuklar üzerinde ağır etkiler yaratırken, çocukların şiddeti “normal” olarak kodlamasına veya duyarsızlaşmasına neden olabiliyor.
Sonuç olarak, toplumda derinleşen yoksulluk ve adaletsizlik hissi ruh sağlığını ciddi şekilde yıpratıyor. Türkiye Psikiyatri Derneği Başkan Yardımcısı Ünal’a göre; şiddetin sıradanlaşması, güvencesizlik ve umutsuzluk hali toplumun psikolojik yükünü daha da ağırlaştırıyor.
