Antarktika sularında yol alan Hollanda bandıralı MV Hondius adlı keşif gemisinde ortaya çıkan hantavirüs vakaları, yaklaşık iki hafta önce dünya kamuoyunun dikkatini çekti. Güney Amerika’dan denize açılan lüks seyahat gemisinde, insandan insana bulaşma özelliği gösteren Andes tipi hantavirüs nedeniyle 11 vaka saptandı ve bu kişilerden 3’ü yaşamını yitirdi. İspanya’nın Tenerife şehri limanına yanaşan gemideki yolcular denetim altında tutulurken, Türkiye’ye dönen YouTuber Ruhi Çenet, yaban hayatı uzmanı ve kuş gözlemcisi Emin Yoğurtçuoğlu ile kuş gözlemcisi Melike Güner karantinaya alındı. Sağlık Bakanlığı, daha önce ülkeye giriş yapan iki kişiyle birlikte toplam 5 vatandaşın yakından izlendiğini ve yapılan ilk test sonuçlarının negatif olduğunu açıladı.
Emin Yoğurtçuoğlu’ndan Süreçle İlgili Açıklama
Karantina sürecine dair sosyal medya hesabı üzerinden bir bilgilendirme yapan Emin Yoğurtçuoğlu, şu ifadeleri kullandı: “Bu süreç, kamuoyunda kolaylıkla farklı yönlere çekilebilecek, eksik veya yanlış bilgilerle insanların hedef haline getirilebileceği bir noktaya ulaşmıştır. Benim önceliğim şu an sağlık, güvenlik ve moral açısından zor durumda olan insanların daha fazla baskı altında bırakılmamasıdır. Yaşananları büyütecek, insanları hedef gösterecek veya ileride farklı sonuçlar doğurabilecek açıklamalar yapmayı doğru bulmuyorum. Bu nedenle olayın tüm yönleri netleşene, resmi süreçler tamamlanana kadar kamuoyuna veya medyaya detaylı bir açıklama yapmayacağımı saygıyla bildiririm.”
Hantavirüs Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
Gündemi meşgul eden hantavirüsün doğası, bulaş yolları ve Türkiye’deki risk durumu hakkında Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Mehmet Ali Öktem ile virüs ve biyoteknoloji uzmanı Dr. Semih Tareen önemli bilgiler paylaştı. Enfeksiyonun ilk evresinde; ateş, sırt ve kas ağrıları ile gözlerde kızarıklık gibi pek çok virüse bağlı hastalıkta görülen şikayetler yaşanabiliyor. Prof. Dr. Mehmet Ali Öktem, Amerika kıtasında görülen “Yenidünya” tipi virüslerin ilerleyen safhalarda akciğer ve kalp kılcal damarlarını tahrip ederek solunum ve kalp yetmezliğine yol açtığını belirtiyor. Türkiye’nin de içinde bulunduğu coğrafyada rastlanan “Eskidünya” tipi virüslerde ise böbrek damarları hedef alınıyor ve hastalar böbrek yetmezliği nedeniyle hayatını kaybedebiliyor.
Hastalığın spesifik bir antiviral ilacı bulunmuyor. Ancak Prof. Dr. Öktem, Türkiye’deki riskli grupları korumak amacıyla TÜBİTAK destekli Korunma ve Tedavi Ulusal Platformu (KORTUP) çatısı altında, bizzat yürütücülüğünü yaptığı bir aşı molekülü geliştirme çalışmasının sürdüğünü ifade etti.
Şehir Merkezleri Risk Altında mı?
Kentsel alanlardaki risk durumuna açıklık getiren Prof. Dr. Öktem, şehirlerin güvenli olduğunu şu sözlerle dile getirdi: “Türkiye’de şehirlerdeki kemirgenlerde bilinen hantavirüs şu ana kadar çıkmadı. Ev farelerinde de yok. Normalde sıçanlardan bulaşabilen bir hantavirüs türü var. Orthohantavirus seoulense (Seul virüsü) diye geçiyor. Çok araştırdık, o da Türkiye’de yok. Dolayısıyla şehirler risk altında değil. Burada esas konu kırsal alanda yaşayan fareler. Karadeniz Bölgesi’nde Apodemus flavicollis adı verilen sarı boyunlu orman faresi ve Myodes glareolus, yani kızıl sırtlı orman faresi var. Bunlar insanda enfeksiyon yapıp ölüme yol açabilen virüsleri taşıyorlar. Ama şehirde dolaşmıyorlar.”
Ormanlık Alanlar ve Kırsal Faaliyetlerdeki Tehlike
Özellikle ormanlık bölgelerde yaşayanların ve çalışanların tedbirli olması gerektiğini vurgulayan Öktem, Bartın, Zonguldak, Kastamonu ve Kırklareli gibi illere dikkat çekiyor. Yağışlı mevsimlerin ardından orman meyvelerinin artmasıyla kemirgen popülasyonunda patlama yaşandığını, bunun da virüsün yayılma riskini artırdığını belirten uzman şu uyarıları yaptı: “Örneğin köylüler orman kesip tarım alanı açıyorlar. Tarlayı sürerken enfekte farelerin yuvalarını kaldırıp tozuturlarsa ve bunu solurlarsa enfeksiyon bulaşabiliyor. Orman işçileri, fındık toplayanlar, arazide dolaşanlar, doğa gezginleri veya biyologlar risk altında olabiliyor. Orman arazilerinde çalışanlar, boş ahırları ve kapalı kilerleri temizleyenler dikkatli olsun. Askerler bazen enfekte bölgelerde siper kazıyorlar. Bu da risk taşıyor.”
Dr. Semih Tareen ile Hantavirüs Hakkında Merak Edilenler
Virüs uzmanı Dr. Semih Tareen, Türkiye’de ilk vakanın 2009’da Zonguldak civarında saptandığını ancak virüsün çok daha eski olduğunu hatırlatarak merak edilen soruları yanıtladı:
Bulaşma Yolları ve Pandemi İhtimali
Hantavirüs temel olarak kemirgenlerin idrar ve dışkıları yoluyla yayılıyor. İnsandan insana geçebilen tek varyant olan Güney Amerika kaynaklı Andes türünün bile COVID-19 kadar hızlı yayılmadığı belirtiliyor. Dr. Tareen, virüsün 1970’lerden beri bilinmesine rağmen hiçbir zaman küresel bir pandemiye yol açmadığını ve bu ihtimalin oldukça düşük olduğunu vurguladı.
Tedavi ve Takip Süreci
Hastalığın özel bir ilacı olmadığı için destekleyici tedaviler uygulanıyor. Durumu ağır olan hastalar için yoğun bakım ve ECMO gibi yaşam destek üniteleri devreye girebiliyor. Kuluçka süresinin haftalarca sürebilmesi nedeniyle, riskli temas kuran kişilerin PCR testleri ve semptom takibiyle izlenmesi büyük önem taşıyor.
Korunma Yolları ve Hijyen Kuralları
Fare ve sıçan atıklarından uzak durulması gerektiğini belirten Tareen, temizlik konusunda şu kritik uyarıda bulundu: “Kuru şekilde süpürülmemeli. Önce alan nemlendirilmeli. Sprey şişesiyle su sıkılabilir, çamaşır suyu karışımı kullanılabilir. Amaç hem virüsü etkisiz hale getirmek hem de toz kalkmasını önlemek.”
Kedi Beslemek Fareleri Uzak Tutuyor
Sokak kedilerinin kemirgen kontrolünde kilit rol oynadığını söyleyen Tareen, kedilerin kokusunun bile fareleri uzaklaştırdığını belirtti. Kedilerin aç bırakılarak fare avlamaya zorlanmasının yanlış bir yaklaşım olduğunu, aksine mamasız kalan kedilerin çöpleri dağıtarak kemirgenleri daha fazla çekebileceğini ifade etti.
Maske Kullanımının Önemi
Halk arasında yaygın olan “üşütme” kavramının aslında çoğu zaman bir enfeksiyon olduğunu belirten uzman, “Hastalıkların büyük kısmı virüslerle bulaşıyor. Halkımızda bir yanlış anlayış var, o da şu: ‘Üşüttüm’ diyor. Hayır, üşütmedin. Bir şey kaptın. O yüzden aksırıyorsun, öksürüyorsun ve her aksırıp öksürdüğünde bunu yayıyorsun. ‘Üşüttüm’ denen durumda aslında çoğu zaman bir enfeksiyon geçiriliyor. O yüzden genel olarak öksüren ve hapşıran kişilerin maske takması gerek” diyerek sözlerini tamamladı.
Antarktika açıklarındaki MV Hondius gemisinde yaşanan gelişmeler, pandemi korkusunu tekrar tetiklese de, hantavirüsün yayılım özellikleri ve uzman görüşleri Türkiye’deki mevcut riskin kontrol edilebilir seviyede olduğunu gösteriyor.
