Selin Şahin Erdem ve Gamze Çelebi Özdoğan, farklı yaşam hikayelerine sahip olsalar da ortak bir amaçta birleşiyorlar: Toplumun “acınası engelli” imajını yıkmak. Biri yıllarca milli formayı terletmiş bir sporcu, diğeri ise “görünmeyen engeliyle” her gün kendini ispatlamak zorunda kalan bir anne. 10-16 Mayıs Dünya Engelliler Haftası kapsamında, sosyal medyada farkındalık yaratan bu iki güçlü ismin toplumsal tabularla olan mücadelesini mercek altına alıyoruz.
Selin Şahin Erdem: Basketboldan Sosyal Medyaya Uzanan Bir Yolculuk
Henüz 3 yaşındayken yaşadığı bir trafik kazasıyla hayatı değişen 33 yaşındaki Selin Şahin Erdem, 1995 yılından itibaren omurilik felciyle yaşamaya başladı. Yaklaşık 20 yılını hastane ve tedavi süreçlerinde geçiren Erdem’in yaşamı, 2011 yılında lise son sınıftayken tanıştığı tekerlekli sandalye basketboluyla yeni bir boyut kazandı. Öğretmenlerinin ve arkadaşlarının teşvikiyle bu sporla tanışan Erdem, Beşiktaş tekerlekli sandalye takımının o dönemki genel menajeri Erdem Göksel’le tanışmasının ardından profesyonel kariyerine adım attı.
Kısa sürede Milli Takım’a kadar yükselen Erdem, basketbolun hayata bakışını nasıl değiştirdiğini şu sözlerle anlatıyor: “Basketboldan önce engelli bireylere karşı mesafeli, hatta önyargılıydım. Engelli bir insanın nasıl yaşadığına, ne yapabildiğine ya da ne yapamayacağına dair gerçek bir fikrim yoktu. Takım içindeki engelli bireylerin hayatlarını -evlenen, çocuk sahibi olan- görünce ‘normal hayat’ dediğimiz şeyin aslında bizim için de mümkün olduğunu fark ettim.”
İtalya Transferi ve Pandemi Zorlukları
Başarılarıyla adından söz ettiren Selin Şahin Erdem, 2019 yılında branşında yurt dışına transfer olmayı başaran ilk sporcu olarak İtalya’nın yolunu tuttu. Ancak transferinden yaklaşık 6 ay sonra başlayan pandemi süreci, onu küçük bir İtalyan kasabasında 2 ay boyunca yalnız başına bıraktı. Uzun uğraşlar sonucu Türkiye’ye dönen ve bir süre karantinada kalan Erdem, kısa bir süre sonra profesyonel basketbol kariyerini sonlandırdı.
“Ağlayarak Anlatmak Zorunda Değilim”
Son bir yıldır sosyal medyada içerik üreten Erdem, toplumun engelli bireylerden beklediği “mutsuz ve acı çeken” profilini reddediyor. Gelen olumsuz yorumlara bazen mizahla karşılık verdiğini belirten Erdem, “İnsanlar engelli bireyden hâlâ acı çeken, mutsuz bir profil bekliyor. Ama ben öyle biri değilim. Normal bir hayat yaşıyorum ve bunu ağlayarak anlatmak zorunda değilim” ifadelerini kullanıyor.
2022 yılında evlenen Erdem, Türkiye’de engelli bir bireyin evliliğinin hâlâ bir tabu olarak görüldüğüne dikkat çekiyor. Toplumun bu konudaki kafa karışıklığını ise şu sözlerle özetliyor: “Bir grup ‘Engelli, engelliyle evlenmeli’ diyor, diğer grup ‘Engelli, engelsiz biriyle evlenmeli ki hayatı kolay olsun’… Eşimle dışarıdayken insanlar bize bakıyor ama evli olduğumuzu akıllarına getirmiyorlar.”
Gamze Çelebi Özdoğan: Görünmez Engelin Görünür Mücadelesi
Ortopedik engeli dışarıdan bakıldığında her zaman fark edilmeyen 32 yaşındaki Gamze Çelebi Özdoğan, toplumun “standart” engelli kalıplarına uymadığı için farklı zorluklar yaşıyor. 10 yaşında geçirdiği bir trafik kazası sonucu ayak bileği kopan ve ameliyatla geri dikilen Özdoğan, 4 ay süren hastane sürecinin ardından yıllarca fiziksel görüntüsü nedeniyle içe kapandığını anlatıyor.
“Yazları benim için eziyetti, yazın gelmesinden nefret ederdim. Bikini, şort, etek, elbise giymek istiyordum ama bacağımı gören insanlar hep sorular sordular: ‘Yandı mı, kaza mıydı?’ Bir yerden sonra artık insanı yormaya başlıyor bu durum” diyen Özdoğan, uzun süre kimseyle buluşma veya denize girme hakkı olmadığını düşünerek yaşamış.
Kızı İçin Rol Model Olma Kararı
Özdoğan için kırılma noktası, şu an 7 yaşında olan kızının doğumu olmuş. Kızına kendisini her haliyle sevmesi için örnek olması gerektiğini düşünen Özdoğan, sosyal medyada içerik üretmeye başlayarak bedenini daha görünür kılmaya karar vermiş. Ancak dışarıdan “sağlıklı” görünmesi, toplu taşıma gibi alanlarda yer istediğinde tepki görmesine neden oluyor.
Toplumun engellilik algısını eleştiren Özdoğan, yaşadıklarını şu sözlerle aktarıyor: “Toplum acıyabileceği bir engelli istiyor. Bana acıyamıyorlar. Eğer bir bastonun ya da tekerlekli sandalyen yoksa engelli olma hakkını kaybediyorsun. ‘Bu engelli değil ki. Niye makyaj yapabiliyor, niye saçını tarıyor, niye gülüyor, niye çocuğunu kursa götürebiliyor?’ Bir konsere gidebilmek için öncesinde iki gün boyunca evden çıkmıyorum ki konserde rahat hareket edebileyim.”
Modellik ve “Kusurlu” Bedenlerin Görünürlüğü
Sadece 10-16 Mayıs Engelliler Haftası’nda değil, her zaman görünür olmak isteyen Gamze Çelebi Özdoğan, modellik yapma hayalini de paylaşıyor. Özdoğan, insanların sadece ‘kusursuz’ bedenleri değil, ‘değişmiş’ bedenleri de görmeye alışması gerektiğini savunarak bu konudaki farkındalığı artırmayı hedefliyor.
