Ayhan Işıyan, bilinen ismiyle Ayhan Işık, pek çok Yeşilçam filminde başrol oynamış olan bir sanatçı olarak Türk sinemasının önemli isimlerinden biridir. 5 Mayıs 1929 tarihinde, Selanik kökenli bir ailenin altıncı çocuğu olarak İzmir’de dünyaya gelmiştir.
Çocukluk ve Gençlik Dönemi
Sanatçı, 1967 yılında Ses dergisine yazdığı bir makalede yaşam öyküsünü şu sözlerle anlatmıştır:
“Altı yaşında babamı kaybettim. İlkokul eğitimimi Bomonti’deki 44. Okul’da tamamladım. Ortaokula başladığım günlerde Babıali’ye geldim. Okula devam edebilmek için çalışmak zorundaydım. Gazete ve dergilerde hikaye ve kapak illüstrasyonları çizmeye başladım. İlk kazandığım parayı, 14 lirayı, sanki dün gibi hatırlıyorum. Bu müjdeyi koşarak anneme götürmeyi asla unutamam. Yaz tatilinde Paşabahçe Şişe ve Cam Fabrikası’nda kırık şişe kontrolü yaptım ve haftada 25 lira kazanıyordum. Vapurla gidip gelirken boş durmuyor, mecmuaların sipariş ettiği illüstrasyonları çiziyordum. Şirket-i Hayriye’nin 63 numaralı Sütlüce vapuru, adeta benim resim atölyem olmuştu.”
Eğitim ve Sanat Kariyeri
Lise döneminde Mahir İz, Salah Birsel ve Rıfat Ilgaz’ın öğrencisi olarak eğitim alan Ayhan Işık, senarist Safa Önal, karikatürist Ferruh Doğan ve ressam Semih Balcıoğlu ile arkadaşlık kurmuştur.
Bir süre İstanbul Darphanesi’nde ressamlık yapmış olan Işık, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümü’nde eğitim alırken Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun öğrencisi olmuştur. Aynı zamanda Fikret Otyam, Altan Erbulak, Remzi Raşa, Adnan Varınca, Nedim Günsür, Orhan Peker ve Turan Erol ile de dönem arkadaşlığı yapmıştır.
Akademide eğitim alırken, dönemin tek sinema dergisi olan Yıldız mecmuasına ressam olarak girmiştir. Sezai Solelli’nin teşvikiyle 1951 yılında düzenlenen “Artist” yarışmasına katılan Işık, Belgin Doruk ile birinci olarak 22 yıl boyunca kamera karşısında birlikte çalışmıştır.
Arkadaşları tarafından Hollywood yıldızı Clark Gable’a benzetilen Işık, yarışmanın ardından soyadını “Işıyan” yerine “Işık” olarak değiştirmiştir.
Sinema Kariyerinin Başlangıcı
Usta sanatçı, yönetmenliğini ve senaristliğini Münir Hayri Egeli’nin üstlendiği 1951 yapımı “Yavuz Sultan Selim ve Yeniçeri Hasan” filmindeki yardımcı rolüyle sinema kariyerine adım atmıştır. Ömer Lütfi Akad ile de çalışmaya başlayan Işık, Akad’ın Türk sinemasında önemli bir dönüm noktası kabul edilen 1952 yapımı “Kanun Namına” filmindeki performansıyla büyük takdir toplamıştır.
1953 yılında akademiden mezun olan sanatçı, aynı yıl Akad’ın “Katil” ve “Öldüren Şehir” filmlerinde de rol almıştır. 1955’te “Kardeş Kurşunu”, 1970’te ise “İngiliz Kemal Lawrence’e Karşı” filmlerinde de sahne almıştır.
İlkeli Davranışlarıyla İz Bıraktı
1957 yılında Osman Seden’in “Bir Avuç Toprak” filminde yer alan Ayhan Işık, Hollywood yapımlarında da rol almak amacıyla 1959 yılında ABD’ye gitmiş ve burada bazı filmlerde küçük roller üstlenmiştir. Türkiye’ye döndükten sonra setlerde oyuncuların hakları konusunda disiplinli bir tutum sergileyen Işık, Türk sinemasında birçok yapımcıya örnek olmuştur.
Işık, bir açıklamasında şu ifadeleri kullanmıştır:
“Dışarıda film oyuncularına emekleri karşılığında vadeli senetler vermek gibi tuhaf uygulamalar yoktur, çalışma ve dinlenme saatleri titizlikle kontrol altına alınmıştır. Eğer Yeşilçam’ın gelecekte genç insanları acımasızca yiyip yutan dev bir sömürü mekanizmasına dönüşmesini istemiyorsak, bir ‘Sinema Kanunu’ çıkartmalı ve ciddi bir sendika kurmalıyız.”
Yeşilçam’da Öne Çıkan Yapımlar
Edebi eserlerin sinemaya uyarlanmasında da rol alan Işık, 1961 yılında Vedat Türkali’nin yazdığı “Otobüs Yolcuları” ile Yeşilçam’a geri dönmüştür. Aynı yıl Belgin Doruk ile birlikte rol aldığı “Küçük Hanım” filmi büyük ilgi görmüştür.
İzleyicilerin “Taçsız Kral” olarak adlandırdığı sanatçı, 1965’te Kemal Tahir’in “Namusum İçin”, 1969’da ise Peyami Safa’nın “Cingöz Recai” eserinin uyarlamasında yer almıştır. Metin Erksan, Ertem Göreç, Halit Refiğ ve Memduh Ün ile de çalışan Işık, birçok ödül kazanmıştır.
Müzik ve Diğer Katkıları
1970’li yıllarda sahneye çıkma ve plak doldurma modasına uyan sanatçı, 1972’de Münir Nurettin Selçuk’tan ders alarak klasik Türk müziği alanında sahne denemeleri yapmış ve 45’lik bir plak çıkarmıştır. 1975’ten sonra ise oyunculuğun yanı sıra yapımcı, senarist ve yönetmen olarak Türk sinemasına katkıda bulunmuştur.
Örgüt Filmi ve Sonrası
Ayhan Işık, 1976’da başrolünü üstlendiği “Örgüt” filmini yönetmiş ve aynı yıllarda İtalyan yapımcılarla birlikte “La Mano Che Nutre La Morte” ve “Le Amanti Del Mostro” filmlerini çekmiştir. Bu yapımlar İtalya ve bazı Avrupa ülkelerinde gösterime girmiştir, ancak Türkiye’de vizyona girmemiştir.
Yeşilçam’da genellikle mert, cesur mahalle delikanlısı karakterlerine hayat veren Işık, toplamda 200’e yakın filmde rol almıştır.
Özel Hayatı ve Anıları
Sanatçının, 1970’li yıllarda yazmaya başladığı “Hayatım” adlı hatırat kitabı ve “Aşka İnanmıyorum” adlı resimli romanı bulunmaktadır. Özel yaşamına dikkat eden Işık, eşi Gülşen Işık ile 1962 yılında kızı Serap’ı kucaklamıştır.
Eşi Gülşen Işık, TRT Arşiv’de Haldun Dormen ile gerçekleştirdiği söyleşide, “17 yıl evli kaldık. Sinemadaki sorunlarını eve getirirdi” demiştir.
İz bırakmış bir dostluk
Ayhan Işık ile Sadri Alışık, 1951’de bir film setinde tanışmış ve özellikle “Küçük Hanım” serisi ile dostlukları pekişmiştir. İkilinin dostluğu, Işık’ın vefatına kadar devam etmiş ve Türk sinemasında örnek gösterilmiştir.
Bir törende sanatçı İzzet Günay, Işık’ın Türk sinemasına önemli katkılarda bulunan bir sanatçı olduğunu belirtirken, Ediz Hun da “Türk toplumuna davranışlarıyla örnek olan büyük bir insandı” demiştir. Sadri Alışık ise “Ayhan’ı anlatmak mümkün değil, onu çok özlüyorum” ifadelerini kullanmıştır.
