Karadeniz’in dalgaları arasında balıkçıların denizle kurduğu kadim bir iletişim dili yatıyor. Bu yıl 10’uncusu düzenlenen Uluslararası Sinop Bienali-Sinopale, küratöryel temasını tam da bu dilden ödünç aldığı bir cümleyle kuruyor. Anadolu topraklarının ilk bienali olma özelliğini taşıyan Sinopale, 20’nci yılında yol haritasını “Karada akıl yürür, denizde sezgi” düsturuyla belirlerken, deniz ve karanın üretim pratiklerini aynı noktada buluşturmayı amaçlıyor.
Sinopale Nedir ve Neyi Hedefliyor?
Bu yılki organizasyonun küratörlüğünü Deniz Kırkalı, Mariam Natroshvili, Marina Fokidis ve Melih Görgün üstleniyor. 1923 senesinde açılışı yapılan Sinop Askerî Gazino Binası, ana sergiye ev sahipliği yapıyor ve sanatseverleri 15 Kasım’a kadar ağırlamaya devam edecek. Bienal, denizin sezgisel gücüyle karanın rasyonel yapısını sanat aracılığıyla harmanlamayı hedefliyor.
Sergi ve Etkinlikler Nerede Yapılıyor?
Ana sergi alanına geçmeden önce Hâl binasına uğramak, bienalin tarihsel derinliğini anlamak açısından büyük önem taşıyor. Burada, önceki dönemlerden kalan sanat eserleri Karadeniz’in sert rüzgarına, yağmuruna ve fırtınasına karşı varlıklarını sürdürüyor. Duvarda yer alan “HAFIZA” yazısı, giriş bölümündeki esnafı ve çevreyi betimleyen resimler ile şu sıralar Arter bünyesinde “Atlas 1/137,035999” sergisi devam eden Tayfun Erdoğmuş’un yerleştirmesi bu mekanın simgeleri arasında. 1950’li yılların sivil mimari mirası olan bu yapı, bienal sayesinde yeniden canlanmış durumda. Hem belediye çalışanları hem de bölge halkı burayı gerçek bir hafıza merkezi olarak görüyor; tüm üretim süreçlerinin burada gerçekleşmesi yapının gelecekte bir kültür-sanat merkezine dönüştürülmesi hedefini güçlendiriyor.
Küratörler ve Sanatçılar Kim?
Bienalin en dinamik yüzleri, çocukluklarında katıldıkları atölyelerle bu sürece dahil olan Eş Direktörler Çağatay Şimşek ve Yiğit Bahadır Kaya. Bugün organizasyonun sorumluluğunu üstlenen Şimşek, süreci şöyle anlatıyor: “Biz bu bienalle bir üretim sürecini ortaya koymak istiyoruz ve bu süreçte de sadece sanat eserlerinin değil, ekibin de katılımcı olmasını istiyoruz. Türkiye’nin dört bir yanından gönüllüler geliyor ve ekibimizle her sene büyüyoruz. Bienal bakış açımı değiştirdi. Sinop küçük bir şehir, imkânlar çok sınırlı ama bienalle birlikte yepyeni bir dünya açılıyor bizim için”. Kaya ise gönüllülük esasını şu sözlerle dile getiriyor: “Sinopale ile Çağatay gibi çocuk atölyesinde tanıştım. Şu an hepimiz gönüllü olarak buradayız. Kentimize bir parça katkıda bulunmak için varız. Burada yaptıklarımız burada kalmıyor; sonuçlar farklı yerlerde/mecralarda yankılanıyor.”
Üretim Süreci Nasıl İşledi?
Sergi açılmadan haftalar önce başlayan hazırlık sürecinde yaklaşık 25 sanatçı ve inisiyatif, yerel halk ve zanaatkarlarla iş birliği yaptı. Eserlerin çoğu Sinop’un kendi ruhundan doğdu. Giorgi Khasaia’nın “Meğer” adlı çalışmasında kullanılan ağ, Sinoplu bir balıkçının yıllarca kullandığı gerçek bir balıkçı ağıdır ve üzerine Nâzım Hikmet’in “Toprağı severmişim meğer” mısrası işlenmiştir. Evrim Kavcar, “Sea Leads” işini bir kayık üzerinde inşa ederken, Angela Bonadies şehirde kurduğu geçici stüdyoda yerel halkı fotoğraflayarak denizle olan ilişkilerini sorguladı. “Karadeniz Agora” kentin günlük nabzını tutarken, “Su Elden Ele Suya” çalışması imece usulüyle deniz ve tatlı suyu elden ele dolaştırarak bir paylaşım zinciri kuruyor.
Neden “Denizde Sezgi” Teması Seçildi?
Sinopale, denizle olan bağını tarihsel katmanlarla da güçlendiriyor. Anna Dziapshipa’nın “Küçük Buluntular Hal’i”, bölgedeki Gürcü, Abhaz ve Çerkes topluluklarının geçmişine ışık tutuyor. Aleksi Soselia, Sarıkum Gölü’ndeki “batık köy” söylencesini araştırırken; Ayesha Hameed, Karadeniz’in jeolojik yapısını göç yolları, köle ticareti ve hapishane tarihi gibi unsurlarla birleştiriyor. Kavramsal merkeze balıkçı bilgisinin yerleştirilmesi, denizin rasyonel olmayan ancak sezgisel olan bilgisini öne çıkarıyor.
Bienal ve Kent İlişkisi: Balıkçılar Nerede?
Her ne kadar bienal kentin hafızasına dokunsa da, sokaktaki bazı vatandaşların etkinlikten haberdar olmadığı görülüyor. Bienalin kavramsal çerçevesinde yer alan balıkçı bilgisini daha görünür kılmak için eserlerin galerilerden çıkarılarak balıkçı barınaklarına, limandaki çay bahçelerine veya restoranlara taşınması bir öneri olarak öne çıkıyor. Limandaki bir balıkçının yanına eklenecek bir ses yerleştirmesi veya bir kahvehanedeki fotoğraf, sanatı kentin günlük yaşamına daha da entegre edebilir.
Viyana’dan Sinop’a: Suyun Hatırladıkları
Sinopale, Viyana İklim Bienali ve Brunnenpassage ortaklığında yürütülen “Suyun Hatırladıkları” projesinde ikinci aşamaya geçiyor. Çiğdem Borucu, Susana Ojeda ve Zuzana Ernst tarafından sürdürülen çalışma, suyu bir bellek taşıyıcısı olarak inceliyor. Viyana’daki yeraltı sularından sonra şimdi de Karadeniz’in seslerine odaklanılıyor. 30 Eylül’de Akliman ve Hamsilos mevkilerinde yapılacak dinleme atölyelerinin ardından, 3 Ekim’de Şehir Kulübü’ne uzanacak “Collective Walk with Waters” yürüyüşü gerçekleştirilecek. Tüm bu süreçte elde edilen hikayeler ve sesler kalıcı bir arşive dönüştürülecek.
Bu yıl 10. kez kapılarını açan Sinopale, denizle kurulan derin bağı sanatın merkezine taşıyarak balıkçı ağlarını, göç hikayelerini ve suyun hafızasını birer sanat nesnesine dönüştürüyor.
