Sağlık Bakanlığı tarafından hayata geçirilen her yeni düzenleme, doktorların çalışma koşullarını ve maaşlarını daha komplike hesaplama metotlarıyla şekillendirmeye devam ediyor. Son dönemde hekimlerin gündemindeki en kritik başlık ise Bireysel Hedef Katsayısı (BHK) oldu.
Dr. Tamer Yazar’ın aktardığı bilgilere göre BHK, aslında tamamen yeni bir kavram değil. İlk olarak 12 Ağustos 2022 tarihinde, 31921 Sayılı Sağlık Bakanlığı Ek Ödeme Yönetmeliği ile mevzuata girmişti. Geçen süre zarfında net performans kriterleri oluşturulmadığı için “1,0” sabit katsayısı üzerinden uygulanan bu sistemin, artık Z-skoru temelli göreli bir performans modeline dönüştürülmesi planlanıyor. Bakanlığın takvimindeki güncellemeler sebebiyle kesin başlangıç tarihi netleşmese de, bu modelin muhtemelen Ağustos-Eylül 2026 döneminde doktorların teşvik ödemelerine dahil edilmesi bekleniyor.
Z-Skoru ile Kıyaslamalı Performans Sistemi
Yeni düzenlemeyle birlikte bir hekimin ürettiği ham işlem puanı artık tek başına maaşı belirlemeye yetmeyecek. Doktorun performansı, aynı branştaki ve benzer gruptaki sağlık kurumlarında görev yapan meslektaşlarının puanlarıyla kıyaslanacak. Hekimin bu ortalamadan ne kadar saptığı ise Z-skoru yöntemiyle hesaplanacak. Sistemin içerisinde ana ve yan hedeflerin yanı sıra, özellikli tıbbi işlemler, hedef muafiyetleri ve belirlenen sınırın üzerinde hizmet üretilmesi durumunda devreye girecek olan üstün performans kriterleri de yer alacak.
Oldukça bilimsel bir görünüme sahip olan bu hesaplamanın formülü ise şu şekilde açıklandı: Z = (Hekimin puanı – Meslektaş ortalaması) / Standart sapma
Bireysel Çaba mı Yoksa Mesleki Rekabet mi?
Bu yeni modelde belirleyici olan faktör, hekimin ne kadar yoğun çalıştığından ziyade meslektaşlarına kıyasla nerede konumlandığı olacak. Bir doktor, bir önceki aya göre daha fazla hasta bakıp daha fazla puan toplasa bile, eğer aynı gruptaki diğer meslektaşları puanlarını daha fazla artırmışsa ortalamanın altında kalabilecek. Bu durum, bireysel emek artışının her zaman daha yüksek gelir getirmeyeceği anlamına geliyor. Hedefler, ulaşıldığında başarı sayılan sabit noktalar olmaktan çıkıp, çalışanların birbirine göre değişen performansıyla sürekli uzağa giden bir ufuk çizgisine dönüşüyor.
İstatistiksel dağılım gereği, tüm hekimler kapasitesinin üzerinde çalışsa dahi bir grubun mutlaka ortalamanın altında kalacağı öngörülüyor. Bu durum, hekimin kazancını sadece kendi emeğine değil, çalışma arkadaşlarının temposuna da bağlı hale getiriyor. Söz konusu yaklaşımın mevcut performans sisteminden daha fazla rekabet yaratması, mesleki dayanışmaya zarar vermesi ve doktorların ay sonunda alacakları ücreti tahmin etmelerini zorlaştırması bekleniyor.
Dış Faktörlerin Performansa Etkisi
Bir hekimin üretebileceği puanı sadece kişisel gayreti değil; çalışmayan tıbbi cihazlar, personel noksanlığı, kapalı ameliyathaneler, yatak kapasitesi ve hastaneler arasındaki altyapı farkları da doğrudan etkiliyor. Aynı branştaki iki hekimden biri tüm teknik imkanlara sahipken, diğeri bunlardan yoksun olabilir. Bu şartlar altında oluşan puan farkının “bireysel performans” olarak nitelendirilmesi tartışmaları da beraberinde getiriyor. Bakanlığın altyapı yetersizliği veya hizmet niteliği gibi sebeplerle muafiyetler tanımlamak zorunda kalması, performansın sadece kişisel çabayla ölçülemeyeceğini kanıtlar niteliktedir.
İyi Hekimlik Değerleri ve Hizmet Kalitesi
Bireysel Hedef Katsayısı uygulamasının sağlık hizmetlerinin niteliğini zayıflatabileceği endişesi taşınıyor. Hastaya ayrılan sürenin kısalması, koruyucu sağlık hizmetlerinin geri plana atılması ve daha fazla puan getiren işlemlere yönelme baskısı bu risklerin başında geliyor. Dr. Tamer Yazar’ın belirttiği üzere; “İyi hekimlik, gereksiz tetkik istememek, gereksiz girişimden kaçınmak ve hastayı yeterince dinlemektir.”
Sayısal verilere dayalı performans ölçümleri; satış, kurye veya çağrı merkezi gibi alanlarda da kullanılıyor. Ancak hekimlik, sadece işlem puanlarından ibaret görülemez. Sağlık alanında alınan her kararın merkezinde insan yaşamı yer almaktadır. Hekimlerin asıl talebi karmaşık formüller değil; izinli veya raporlu olduklarında kesilmeyen, emekliliğe etki eden, tek kalemden oluşan güvenceli bir temel ücrettir. Sağlık hizmeti bir üretim hattı, hekimlik ise sadece bir puan toplama süreci değildir.
