Küresel çapta milyonlarca insanı etkileyen demansla mücadelede yeni bir strateji belgesi yayımlandı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hastalığın risklerini minimize etmek amacıyla hazırladığı kapsamlı rehberini güncelledi. 15 Temmuz tarihinde paylaşılan bu ikinci baskı, fiziksel hareketlilikten sosyal ilişkilere, kronik rahatsızlıkların takibinden hava kirliliğiyle mücadeleye kadar değiştirilebilir pek çok faktöre ışık tutuyor.
Demansın Küresel Boyutu ve Erken Önlemler
Yeditepe Üniversitesi Hastaneleri Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Canan Aykut Bingöl, yaşlanan nüfusla birlikte demansın kritik bir toplum sağlığı meselesine dönüştüğünü vurguladı. Bingöl, güncellenen çalışma hakkında, “Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) güncellediği ‘Demans Riskinin Azaltılması Rehberi’, hastalığın ortaya çıkma riskini azaltabilecek yaşam tarzı değişikliklerine ilişkin güncel bilimsel kanıtları bir araya getiriyor” açıklamasında bulundu.
2019 yılında yayımlanan ilk kılavuzun ardından hazırlanan bu yeni baskının, son senelerde elde edilen bilimsel bulgularla zenginleştirildiğini belirten Prof. Dr. Aykut Bingöl, 2021 yılı itibarıyla dünyada yaklaşık 57 milyon kişinin demansla yaşadığını hatırlattı. Bu hastaların çoğunluğunun düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerde bulunduğunu ifade eden Bingöl, hastalığı tamamen ortadan kaldıran veya iyileştiren kesin bir tedavinin henüz keşfedilmediğini dile getirdi.
Görülme Sıklığının Artması Bekleniyor
Hastalığın yaygınlaşmasına karşı en etkili yöntemin yaşam boyu sürecek koruyucu adımlar olduğunu söyleyen Prof. Dr. Aykut Bingöl, şu ifadeleri kullandı: “Bu nedenle yaşam boyu uygulanabilecek koruyucu stratejiler, gelecekte demans görülme sıklığını azaltmada en etkili yaklaşım olarak kabul ediliyor. Risk faktörlerinin önemli bir bölümü değiştirilebilir özellik taşıyor ve bunların erken dönemde kontrol altına alınması büyük önem taşıyor.”
Yeni Risk Faktörleri Eklendi
Güncel rehberde, bilimsel veriler ışığında sekiz yeni risk faktörüne yer verildiği bildirildi. Bu faktörler arasında HIV, inme ve travmatik beyin hasarı gibi başlıklar öne çıkıyor. Rehberdeki tavsiyeler şu üç ana eksende birleşiyor:
- Sağlıklı yaşam alışkanlıklarının desteklenmesi
- Demans riskiyle ilişkili sağlık sorunlarının etkin yönetimi
- Çevresel risk faktörlerinin azaltılması
Fiziksel Aktivite ve Sosyal Yaşam Koruyucu Rol Oynuyor
Rehberde, bilişsel fonksiyonları korumak adına düzenli egzersiz ve sosyal bağların önemine dikkat çekiliyor. Prof. Dr. Aykut Bingöl, “Normal bilişsel işlevlere veya hafif bilişsel bozukluğa sahip yetişkinlerde bilişsel eğitim programları ve sosyal etkinliklere katılım öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite ise demans riskini azaltmada en güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenen uygulamalar arasında yer alıyor” bilgisini aktardı.
Kronik Hastalıkların Kontrolü Büyük Önem Taşıyor
Sadece yaşam biçiminin değil, tıbbi durumların takibinin de risk yönetiminde kilit bir noktada olduğu belirtiliyor. Prof. Dr. Aykut Bingöl; hipertansiyon, diyabet, obezite, kolesterol yüksekliği, işitme kaybı, uyku bozuklukları ve depresyon gibi sorunların tedavi edilmesinin koruyucu bir kalkan oluşturduğuna değindi. Ayrıca sigarayı bırakmanın güçlü bir tavsiye olarak sunulduğunu, alkol sınırlandırması ve dengeli beslenmenin de bu süreçteki önemini ifade etti.
Çevresel Faktörler de Riski Etkiliyor
Yeni rehberin bir diğer önemli özelliği ise çevresel etkenlere daha fazla yer ayırması oldu. Hava kirliliğine uzun süre maruz kalmanın demans gelişimi için ciddi bir risk faktörü olarak kabul edildiği açıklandı.
Günlük Yaşam İçin Temel Öneriler
Prof. Dr. Aykut Bingöl, beyin sağlığını korumak ve demans riskini düşürmek için şu tavsiyeleri sıraladı:
- “Düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sosyal yaşamın içinde kalın, sosyal ilişkilerinizi sürdürün.
- Tansiyon, diyabet ve kolesterol gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
- Sigara kullanmayın, alkol tüketimini sınırlandırın.
- Akdeniz tipi dengeli ve sağlıklı beslenin.
- İşitme ve görme kayıplarını ihmal etmeyin, gerektiğinde tedavi olun.
- Düzenli ve kaliteli uyuyun, beyin sağlığını destekleyen yaşam alışkanlıkları edinin.”
