Endometriozis Farkındalık Ayı kapsamında değerlendirmelerde bulunan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Taner Usta, hastalığın teşhis edilmesindeki gecikmelere ve bu durumun yol açtığı ciddi sağlık sorunlarına dikkat çekti. Teşhis süresinin uzamasının kadınlarda kısırlıktan böbrek kaybına kadar geniş bir yelpazede ağır sonuçlar doğurabileceğini belirten Prof. Dr. Usta, modern tedavi teknikleri hakkında bilgi verdi. Etkinlikte ayrıca, hastalığı bizzat yaşayan kadınlar da geç gelen tanılar ve çektikleri şiddetli ağrılarla dolu süreçlerini paylaştılar.
Hastalık Her 10 Kadından Birini Etkiliyor
Dünya genelinde oldukça yaygın görülen endometriozisin teşhis edilmesinin bazen on yıla kadar uzayabildiğini ifade eden Prof. Dr. Taner Usta, şu ifadeleri kullandı: “Rahmin iç zarının olmaması gereken yere yerleşip özellikle de yumurtalıklara yerleşip, bazen de komşu organlara yerleşip çok ciddi ağrılarla seyredebilen, kısırlık yapabilen ve kadınların 20’li ve 30’lu yaşlarında ortaya çıkabilen bir hastalık olmasıyla da önem arz ediyor. 10 kadından 1 tanesini etkileyen bir riskten bahsediyoruz. Kontrole kadın doğum uzmanına gitmeli ve akla özellikle çikolata kisti hastalığı geliyorsa bu konuyla ilgilenen kadın doğum uzmanının görmesi çok önemli. İlerleyince hastalık rahim, tüpler, yumurtalıklar bir çok yeri çok etkilemiş oluyor. Bu grup hastada işimiz çok zor. Zaten aslında bu farkındalık etkinliklerinin en önemli amacı; erken tanı koyalım, tedaviyle ilgili fırsat zamanını kaçırmayalım.”
Tanı Sürecindeki Karışıklıklar ve Belirtiler
Endometriozis kaynaklı ağrıların farklı hastalıkların belirtileriyle benzerlik gösterdiğini, bu yüzden teşhisin sarktığını belirten Prof. Dr. Taner Usta, konuya dair şunları vurguladı: “Karındaki ağrılar birçok hastalıkta görülebiliyor. Mesela bel fıtığı hastalığıyla karışabiliyor veya hassas bağırsak sendromu ile karışabiliyor. Ama pelvik bölgede bir kadında adetlerle bağlantılı veya yumurtlamayla bağlantılı eğer bir ağrı durumu varsa mutlaka akla endometriozis gelmeli. Birçok durumda da karşımıza endometriozis çıkıyor.”
Tedavi Seçenekleri ve Gelecek Planlaması
Hastalığın tedavi yöntemlerine de değinen Prof. Dr. Usta, “Tedavide ilaç tedavilerinden çok faydalanıyoruz. Endometriozis eğer yumurtalık rezervini azalttıysa yumurtaları dondurma veya embriyo dondurma gibi tedavi seçeneklerini mutlaka düşünüyoruz ve hastayla tartışıyoruz. Özellikle çok derin tutulumlar, organları tehdit eden tutulumlar var veya şüpheli bir görüntü varsa da böyle bir durumda cerrahi tedaviye başlıyoruz.” bilgisini verdi.
Esra Erol: “Sessiz Kalmamalı, Yüksek Sesle Konuşmalıyız”
Etkinlikte ikinci kez moderatörlük görevini üstlenen ünlü sunucu Esra Erol, endometriozis konusunda toplumsal bir bilinç oluşturulmasının gerekliliğine vurgu yaptı. Erol, konuşmasında şu sözlere yer verdi: “Kadın hastalıklarına dair toplumda çok yüksek sesle konuşamıyoruz. Bunun tabi kültürel yapıdan, kadının toplumdaki yerinden ve halk arasındaki önyargılardan kaynaklandığını düşünüyorum. Bazı hastalıklarda olduğu gibi bence endometriozisi de yüksek sesle konuşmalıyız.”
Hastalığın kadınların hayatını ciddi şekilde zorlaştırdığını belirten Esra Erol, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bulunduğum konum itibariyle de bu konuda bir farkındalık yaratabiliyorsak ne mutlu. Çünkü halk arasında endometriozis ile ilgili bu hastalığı bilmeyen insanlar genelde şunu söylüyorlar; ‘yaa ne kadar nazlı niyazlı, sanki ağrıları birazcık abartıyor, sanırım senin ağrılarının bir psikolojik karşılığı var’ Aslında böyle değil, çok ciddi bir hastalık. Biz bu hastalığı ne zaman yüksek sesle konuşur farkında olursak sanırım erken teşhis ve tanı ve sürecin anlaşılmasını sağlayabiliriz.”
Aygen Yapıcıkardeşler’in 8 Yıllık Mücadelesi
48 yaşındaki Aygen Yapıcıkardeşler, hastalığına tam 7 yıl boyunca teşhis konulamadığını dile getirdi. Bir yıl önce ‘bağırsak endometriozisi’ tanısı alan ve bağırsağındaki 4,5 santimlik kitle nedeniyle geçen ay Prof. Dr. Taner Usta tarafından ameliyat edilen Yapıcıkardeşler, yaşadıklarını şu şekilde anlattı:
“Bundan 8 sene kadar önce sol tüpümde tıkanıklık olduğu fark edildi, fakat o zaman teşhis konulmadı. Endometriozis kelimesini de aslında çok yakın bir zamanda duydum. 2024’ün Aralık ayında yaptırdığım check-upta doktorlarımdan bir tanesi ‘çikolata kisti ama bu endometriozis olabilir’ dedi. Benim için kistti, çok bir şey ifade etmiyordu açık söyleyeyim bu konuda tabiri caizse cahil olduğumu düşünüyorum. Bu kelime ‘kist’ demek ki dedim ve çok önemsemedim ama doktorum üzerine gitti, 3 ay sonra tekrar kontrole çağırdı. Başka bir şikayetim var mı anlamaya çalıştı ama ben yine aynı şekilde rahimle bağırsak arasında bu kadar büyük bir ilişki olduğunu bir kadın olarak bilmiyordum. Benim teşhisim Derin Endometriozis olarak konuldu ama bağırsak endometriozisydi asıl, evet rahimde endometriozis vardı ama bağırsağa da sıçramıştı. Teşhis konulduğunda 4,5 cm kadar bağırsakta endometriozis vardı”
Her yıl düzenli sağlık taraması yaptırmasına rağmen 8 yıl önce başlayan şikayetlerine ancak son bir yılda isim konabildiğini belirten Yapıcıkardeşler: “Yaptırdığım checkuplarda sol tüpümün tıkalı olduğu fark edildi amaı teşhis 8 yıl önce konulmadı. Dolayısıyla ben endometriozis kelimesini 8 yıl önce değil, son 1 sene içerisinde yaptığım görüşmelerde duydum. Bir ay önce olduğum ameliyatın sonucunda da aslında o tarihte tüpümün tıkalı olmasının sebebinin de endometriozis olduğu çok yeni ortaya çıkmış oldu. Belki 8 sene önce tanı konulsaydı farklı bir tedavi uygulanırdı, bağırsak yoluna gitmezdi, bağırsak endometrizoisi olarak sçırmayıp medikal tedaviyle sonuçlanırdı belki de.” dedi.
Hamilelik Sürecinde Büyük Şok: Öykü Güncan’ın Hikayesi
28 yaşındaki Öykü Güncan, 2023 yılındaki rutin kontrollerinde hiçbir belirti hissetmezken tanı aldığını ancak durumu başlangıçta ciddiye almadığını belirtti. Evliliğinin hemen ardından çikolata kistinin patlamasıyla acil operasyon geçiren Güncan, gebelik dönemindeki şaşkınlığını şu sözlerle paylaştı: “Herhangi bir sorun yok diye düşünüyorduk fakat çikolata kisti büyümeye devam etmiş içerde. Kist hamile kalınca da büyümeye devam etti ve doktorum, o süreci takip eden doktorum yani sorun yaratmadı en başta ama 30. Haftaya geldiğimizde ‘bu şekilde doğum yaptıramayacağım dedi. Daha sonra yeni bir doktor arayışına girdik ve Taner hocayı bulduk, sağ olsun kabul etti bizi.”
Prof. Dr. Taner Usta tarafından sıkı takibe alınan Güncan’ın, 30. haftada 6 santimetre olan endometriozis kitlesi doğuma kadar 8 santimetreye ulaştı. Sezaryen ile doğum yapan Öykü Güncan’ın operasyon esnasında çikolata kisti de boşaltıldı. Hem bebeğine kavuşan hem de sağlığına kavuşan Güncan süreci başarıyla tamamladı.
Kamuoyunda ‘çikolata kisti’ adıyla bilinen endometriozis, Türkiye’de üreme çağındaki 2 milyonu aşkın kadını, yani her 10 kadından birini etkiliyor. Rahim iç dokusunun dışarıya sızmasıyla oluşan ve anneliğe engel olabilen bu hastalık, semptomlarının başka rahatsızlıklarla karışması nedeniyle yıllarca teşhis edilemeyebiliyor.
