Hollywood’un on yıllar boyunca inşa ettiği küresel vicdanın temsilcisi imajı, günümüzde büyük bir yıkım yaşıyor. Sinema endüstrisi, uzun süredir kendisini sadece bir eğlence merkezi olarak değil, evrensel değerlerin ve liberal ideolojinin temel ihracatçısı olarak konumlandırmıştı. Kırmızı halıdaki aktivist hareketlerden Oscar törenlerindeki politik konuşmalara kadar her detay, bu illüzyonu sürdürmek için kurgulanmıştı. Ancak Gazze’de cereyan eden olaylar karşısında sergilenen seçici sessizlik, o parıltılı maskenin düşmesine neden oldu. Artık karşımızda ahlaki ilkeler değil; etik değerlerin pazar payı ve yatırımcı güvenliğine feda edildiği devasa bir kâr-zarar hesabı bulunuyor.
Hollywood’un İdeolojik Hegemonyası Neden Değişiyor?
Endüstrinin ideolojik baskınlığı yeni bir durum değil. Hays Code döneminden Soğuk Savaş’ın anti-komünist baskılarına, oradan 2010’lu yılların “woke” kültürüne kadar bu yapı her zaman baskın değerleri yeniden üretti. Fakat 2020’li yılların ortasında deneyimlediğimiz bu kırılma, çok daha sinsi bir boyuta ulaştı. Mevcut baskı sistemini 1950’lerin McCarthyism dönemiyle bir tutmak yanıltıcı olabilir; çünkü o dönemde devlet, açık sansür ve hukuki yaptırımlarla sahnedeydi. Bugün ise sistem kendi kendini denetliyor ve endüstriyel bir aforoz mekanizması işletiyor. Ortada fiziksel bir hapishane bulunmasa da mutlak bir işsizlik ve profesyonel bir yok oluş süreci mevcut. Bu modern sansür yöntemi, klasik yasaklardan daha tehlikeli; zira görünmez ve karmaşık bir yapıda ilerliyor. Kimin konuşacağına ya da kimin sessiz kalacağına etik bir tutarlılık değil, doğrudan marka riski ve finansal sürdürülebilirlik kriterleri karar veriyor. İfade özgürlüğü, savunulması gereken bir prensip olmaktan çıkıp, kriz yönetiminde kontrol altında tutulması gereken bir değişkene dönüştü.
Sektörel Dışlanma Kimleri ve Nasıl Etkiliyor?
Susan Sarandon ve Melissa Barrera vakaları, bu karanlık tabloyu tüm netliğiyle ortaya koyuyor. Politik duruşuyla tanınan Susan Sarandon’un bir mitingdeki söylemleri sonrası ajansı tarafından terk edilmesi, aslında modern bir endüstriyel sürgündür. Görünürde bir yasak yoktur ancak kapılar yüzüne sessizce kapanır. Melissa Barrera’nın Scream serisinden bir gecede çıkarılması ise sistemin potansiyel krizi henüz oluşmadan yok etme refleksidir. Buna tezat olarak Mark Ruffalo veya Joaquin Phoenix gibi isimlerin dokunulmazlığı, bir vicdan özgürlüğünden değil, temsil ettikleri devasa franchise değerinden ileri geliyor. Marvel ve DC evrenlerinin temel taşlarını yerinden oynatmak finansal bir intihar olacağı için sistem onları bir şekilde hazmetmek zorunda kalıyor. Burada belirleyici olan ahlaki duruş değil, sanatçının ekonomik büyüklüğüdür.
Alternatif Direniş Yöntemleri Nelerdir?
Bu karamsar tabloda direniş de form değiştiriyor. Melissa Barrera’nın tasfiyesinin ardından Jenna Ortega’nın projeden sessizce çekilmesi, Zygmunt Bauman’ın “Sıvı Modernite” tespitini haklı çıkarıyor. Açık deklarasyonların anında iptal edildiği bir dönemde Jenna Ortega, varlığını ve ekonomik gücünü çekerek stüdyoya sembolik ve finansal bir darbe vurdu. Bu, 21. yüzyılın akışkan direniş biçimidir: Açık bir çatışma yerine stratejik bir geri çekilme. Umalım ki bu tavrın devamı gelsin.
Sanat Dünyasında Ekonomik Sermaye Neyi Tehdit Ediyor?
Bourdieu’nun kültürel üretim alanı teorisi üzerinden bakıldığında, Hollywood bugün tam bir dışa bağımlılık (heteronomi) süreci yaşıyor. Ekonomik sermaye, yani küresel dağıtım ağları ve yatırımcı baskısı; sembolik sermayeyi ve sanatçı özgürlüğünü tamamen baskılamış durumda. Sarsıcı gerçek şu ki; Hollywood’da yükselen güçlü seslerin çoğu ya sistemin izin verdiği limitler dahilindeki “oyuncular” ya da sesleri çıktığı anda sistem tarafından yutulan “güçsüzler” olarak kalıyor. Gerçek bir ilkesel duruşun yerini, risksiz bir imaj yatırımı olarak tasarlanan sahte bir aktivizm aldı. Hollywood’un ahlaki maskesi düştüğünde geriye kalan tek şey, kapitalist pragmatizmin o soğuk ve çıplak yüzüdür. Bu durum, sadece sinema sektörü için değil, küresel kültürün geleceği için de ciddi bir etik uyarıdır.
“Bu yeni nesil sansür, klasik yasaklardan çok daha adi; çünkü görünmez ve sofistike. Kimin konuşup kimin susacağı etik bir tutarlılığa göre değil, doğrudan marka riski parametresine göre belirleniyor.”
GÖRÜNMEZ MCCARTHYİSM
ÇIPLAK PRAGMATİZM
Tuğçe Madayanti Şen
