Türkiye’de çocuk işçiliği meselesi, uzun süredir çözülemeyen yapısal bir problem olarak varlığını korurken; son yıllarda tırmanan ekonomik kriz, güvencesiz çalışma koşulları ve yetersiz denetimler bu durumu adeta ‘normal’ bir olgu haline getirdi. Toplumdaki bu kabullenişe meydan okuyan Sosyal Oyun Sokakta (S.O.S) ekibi, ‘İşçi Değil Çocuk: Sokakta Bir Forum Tiyatrosu’ projesiyle nisan ve mayıs ayları boyunca İstanbul’un kamusal alanlarında seyirciyle buluşacak.
S.O.S topluluğu, temelleri Maraş Depremleri sonrası sergilenen dayanışma pratiklerine dayanan, sosyal clown (palyaço) ve katılımcı tiyatro yöntemlerini kullanarak toplumsal sorunlara temas etmeyi amaçlayan bir oluşum. Yeni projeleriyle çocuk işçiliğini doğrudan sokağa taşıyan ekip, bu sorunu daha politik ve görünür bir zemine taşımayı hedefliyor.
Sokakta Yürütülen Bu Çalışmanın Amacı Nedir?
Projenin en sarsıcı tarafı, sahneye taşınan anlatıların hiçbirinin kurgu olmaması. Performansların merkezinde; sokaklarda, atölyelerde veya sanayi kollarında emek sömürüsüne maruz kalan çocuklarla yapılan gerçek görüşmeler yer alıyor. Proje koordinatörü Gamze Akça Özcan, bu sürecin etik sorumluluğunu şu sözlerle ifade ediyor: “Sahnede anlattığımız hikâyeler kurgu değil; birebir temas ettiğimiz, dinlediğimiz gerçek hayatlara dayanıyor. Bu yüzden bir çocuğun gerçeğini ve yaşadığı hak ihlalini temsil ettiğimizin farkındayız.”
Süreci Kimler, Nasıl Yönetiyor?
Özcan, bu deneyimin oyuncular için ciddi bir sorumluluk alanı yarattığını vurgulayarak, “Ekip olarak sürekli kendimize şunu soruyoruz: Ne anlatıyoruz, nasıl anlatıyoruz ve bu temsilde ne kadar dürüstüz?” şeklinde konuşuyor. Saha çalışmalarında karşılaşılan çarpıcı gerçekler, projenin dramatik etkisini de artırıyor. 16 yaşındaki bir çocuğun “Hayalim yok” şeklindeki ifadesi, Özcan’a göre mevcut sistemin çocukların geleceğini ve özne olma imkanını nasıl ellerinden aldığının en somut kanıtı.
Performanslar Nerede ve Ne Zaman Gerçekleşecek?
S.O.S ekibi, tiyatroyu klasik mekanlardan çıkarıp doğrudan hayatın aktığı alanlara taşıyor. Nisan ve mayıs aylarında İstanbul’da sahnelenecek olan performanslar; çadır kentler, konteyner alanları ve dezavantajlı mahalleler gibi noktalarda izleyiciyle buluşacak. Bu yöntem sayesinde izleyici, sadece bir ‘gözlemci’ olmaktan çıkıp, kendi hayatından izler gördüğü sahneye müdahale edebilen aktif bir katılımcıya dönüşüyor.
Çocuk İşçiliği Neden Forum Tiyatrosuyla Ele Alınıyor?
Çocuk işçiliği gibi ağır bir temanın clown ve fiziksel komediyle harmanlanması, bilinçli bir estetik tercih olarak öne çıkıyor. Gamze Akça Özcan bu yaklaşımı, “Burada mesele çocuk işçiliğini hafifletmek değil; aksine, daha derinden hissedilir hâle getirmek. Bazen absürtlük, bazen bedensel ifade, bazen de sessizlik seyirciyi kaçamayacağı bir yüzleşmeye davet ediyor” sözleriyle açıklıyor. Proje, Augusto Boal’ın Ezilenlerin Tiyatrosu geleneğine dayanarak seyirciyi sahneye müdahil olmaya ve birlikte çözüm aramaya davet ediyor.
Sanatın Bu Sorundaki Rolü Nasıl Tanımlanıyor?
Oyuncu Çağdaş Ekin Şişman, çocuk işçiliğinin sıklıkla ‘ekonomik zorunluluk’ kılıfıyla meşrulaştırılmasına dikkat çekiyor. Şişman, “Adaletsizliklerin normalleşmesi toplumsal bir refleks. İçinde bulunduğumuz çağdan bağımsız değil. Ama sanat, insanları bir araya getirip birlikte düşünme ve tartışma alanı açabilir” diyerek sanatın dayanışma üretme gücüne vurgu yapıyor: “Sanat tek başına dünyayı değiştirmez ama dayanışma üretir. Bu da dönüşümün yollarından biridir.”
Sokağa Çıkmanın Politik Anlamı Nedir?
Kamusal alanların kısıtlandığı bir dönemde tiyatronun sokağa taşınması, Şişman’a göre başlı başına politik bir eylem. “Sokağa adım atmak politik. Sokakta yapılacak her sanatsal aktivite zaten politik bir anlam taşır” diyen Şişman, forum tiyatrosunun izleyiciyi eyleme davet eden yapısının bu hattı güçlendirdiğini belirtiyor: “Bu yapı seyirciden müdahale talep ediyor. Birlikte oynama, birlikte akıl yürütme hali yaratıyor. Ezilenlerin Tiyatrosu ismi bile tarafını belli ediyor.”
Proje aynı zamanda sanat dünyasına da bir eleştiri getiriyor. Çağdaş Ekin Şişman, çocuk işçiliği bu kadar yaygınken sanatsal üretimin azlığını eleştirerek, “Sorun devam ettiğine göre yeterince söz söylememişiz demektir” diyor ve tüm kurumlara çocuk haklarını odağa alan kolektif çalışmalar yapma çağrısında bulunuyor.
[faq]
[question]‘İşçi Değil Çocuk’ projesi ne zaman izlenebilir?[/question]
[answer]Proje kapsamında hazırlanan performanslar, nisan ve mayıs ayları boyunca İstanbul’un çeşitli kamusal alanlarında seyirciyle buluşacak.[/answer]
[question]Performanslarda anlatılan hikâyeler gerçek mi?[/question]
[answer]Evet, sahnede sergilenen tüm hikâyeler; sokakta, atölyelerde ve sanayide çalışan çocuklarla yapılan gerçek görüşmelere ve saha deneyimlerine dayanmaktadır.[/answer]
[question]Forum Tiyatrosu tekniğinin özelliği nedir?[/question]
[answer]Augusto Boal’ın geliştirdiği bu yöntemde seyirci edilgen bir izleyici olmak yerine, sahneye müdahale eden, fikir belirten ve çözüm üreten aktif bir ‘seyirci-oyuncu’ konumuna geçer.[/answer]
[question]Sosyal Oyun Sokakta (S.O.S) grubu nasıl kuruldu?[/question]
[answer]S.O.S ekibi, Maraş Depremleri sonrası ortaya çıkan dayanışma faaliyetlerinin bir parçası olarak sosyal clown ve katılımcı tiyatro araçlarını kullanmak üzere bir araya gelmiştir.[/answer]
[/faq]
