Londra’nın tiyatro dünyasına yeni bir soluk getiren Plan by 5 kolektifi, “How Do You Bury A Whale?” (Bir Balinayı Nasıl Gömersiniz?) adlı yapımıyla ekoloji, belgesel tiyatro ve performansı etkileyici bir atmosferde birleştiriyor. Türk sanatçı Iraz Akçam’ın da yaratıcı kadrosunda bulunduğu bu özel proje, seyircisini derin bir sorgulamaya davet ediyor.
Da Bai’nin Trajik Hikâyesi ve Ekolojik Yas
Yaklaşık 50 dakika süren performans, 2024 kış mevsiminde Çin’in Hangzhou kentinde yer alan bir deniz parkında yaşamını yitiren Da Bai isimli tutsak beyaz balinanın gerçek yaşam öyküsüne dayanıyor. Da Bai’nin ölümünden sonra devasa gövdesinin tesisin arkasındaki bir atık bölgesine terk edilmesi, oyunun ana eksenini oluşturuyor. Balinanın son bakıcısının ifadeleriyle hayat bulan gösteri, sadece bir hayvanın ölümünü değil; kayıp, yas ve kolektif hafıza gibi temaları da merkezine alıyor.
Bilim ve Sanatın Buluştuğu Bir Hazırlık Süreci
Oyunun üretim aşamasında ekip; bilim insanları, deniz biyologları ve çevre aktivistleriyle kapsamlı görüşmeler gerçekleştirdi. Bu araştırmalar sonucu elde edilen veriler ve gerçek tanıklıklar; fiziksel performans, ses tasarımları ve şiirsel bir dille harmanlanarak sahneye taşındı. Yapım, insanların kontrolü altında yaşamak zorunda kalan deniz canlılarının maruz bırakıldığı koşulları ve insanlığın doğa üzerindeki egemenlik kurma çabasını eleştirel bir dille sorguluyor. Da Bai’nin hikâyesi aracılığıyla, insan dışındaki canlıların hayatlarına biçilen değer ve ekolojik kayıplarla başa çıkma yöntemleri inceleniyor.
“Kimin Yasının Görünür Olduğunu Sorguluyoruz”
Türkiye’den tiyatro sanatçısı Iraz Akçam’ın performans ve yaratıcı ekipte yer aldığı çalışmada, ekolojik yas kavramı mercek altına alınıyor. Akçam, projenin temel motivasyonunun Da Bai’nin vefatından ziyade insanların bu duruma karşı sergilediği kayıtsız tavır olduğunu vurgulayarak şu ifadeleri kullanıyor: “Sahnede onun için bir yas tutma alanı açmaya çalışıyoruz. Belki de asıl mesele, kimin yasının görünür, kiminkinin görünmez sayıldığını sormak”.
Gösterim Takvimi ve Mekânlar
Royal Central School of Speech and Drama’da bir araya gelen dört sanatçının kurduğu Plan by 5 imzalı “How Do You Bury A Whale?”, prömiyerini 14 Ağustos’ta Londra’da düzenlenen Camden Fringe Festivali bünyesinde yapacak. Oyun, festivaldeki ilk gösterimin ardından 29 ve 30 Ağustos tarihlerinde ise Camden People’s Theatre’da yeniden sanatseverlerle buluşacak.
