Artık zihnimize takılan her türlü mesele için ilk adresimiz yapay zekâ araçları oluyor. Sosyal medya platformlarına da entegre edilen bu teknolojiler, hayatımızın her alanında karşımıza çıkıyor. Kurumsal dünyada psiko-eğitimler veren ve yapay zekâ ile duygusal zekâ ilişkisi üzerine atölyeler düzenleyen Klinik Psikolog Dr. Şeniz Ünal, bu dijitalleşmenin sosyal yaşantımız üzerindeki etkilerine dikkat çekiyor. Ünal’a göre gençler nitelikli bağlar kurmakta güçlük çekerken, eski nesiller ise gerçek etkileşimlerin eksikliğini çok daha derinden hissediyor.
Duygusal Zekâ Bir Yetenek Değil, Geliştirilebilir Bir Beceridir
Duygu kavramını bir olaya bağlı olarak gelişen beyin ve beden tepkisi olarak tanımlayan Ünal, her duygunun bir eyleme ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Duyguların katmanlı yapısına işaret eden uzman, bazen ilk tepkilerin sağlıksız olabileceğini vurguluyor. “Hissedilenin doğru duygu olup olmadığını kontrol etmek gerekir ki ihtiyacı olan eylemi gerçekleştirelim” diyen Dr. Şeniz Ünal, duygusal zekâyı kişinin kendindeki ve başkasındaki bu hisleri anlama ve buna göre konum alma süreci olarak betimliyor. Ünal’a göre bu durum doğuştan gelen bir yetenek değil, sonradan kazanılan ve geliştirilen bir beceridir.
Yapay Zekâ Bizi Yalnızlaştırıyor mu?
Teknolojinin işlerimizi hızlandırırken bizi sosyal hayattan kopardığını savunan Ünal, geçmişte bir seyahat planı yaparken o bölgeyi bilen bir arkadaşımıza danıştığımızı, şimdiyse ChatGPT veya Gemini gibi sistemlere yöneldiğimizi hatırlatıyor. Sosyal medya algoritmalarının da bu durumu körüklediğini söyleyen klinik psikolog, insanı insan yapan bağların zayıflamasıyla birlikte iş ve özel hayatta ciddi problemler yaşandığını ifade ediyor. Duyguları işlemede zorlandığımızı belirten Ünal, öfke patlamaları, içe kapanma ve yanlış anlaşılmalar yoluyla adeta çocukluk çağı iletişim modellerine dönüldüğünü vurguluyor.
İçimizdeki Pusuladan Uzaklaşıyoruz
İnsanın temel yönlendiricisinin duygular olduğunu ifade eden Ünal, duyguları birer alarm sistemi ve iç navigasyon olarak görüyor. Teknolojiyle birlikte bu pusuladan uzaklaşıldığını belirten uzman, bu tabloyu hem çift terapilerinde hem de aile danışmanlıklarında sıklıkla gözlemlediğini aktarıyor. Ünal’a göre, sıkıcı işlerde yapay zekâdan yardım almak yaygınlaşsa da bu durum rehberlik eden içsel navigasyonumuzu zedeliyor.
Sezgi ve Yaratıcılığın Önemi Artacak
Gelecekte duygusal zekânın kritik bir yetkinlik olacağını öngören Ünal, yapay zekânın teknik işleri üstlenebileceğini ancak insan ilişkileri noktasında tıkandığını söylüyor. “Burada değişik bir şey ortaya koyan fark yaratacak. Onun için ben hâlâ, belki yakın gelecekte insan aklına, insan sezgisine ve insan yaratımına ihtiyaç olduğunu düşünüyorum” diyen Ünal, insan faktörünün değerini koruyacağına inanıyor.
Sanal İlişkiler ve Eksik Bilgi Tehdidi
Yapay zekâ sistemlerinin kullanıcıyı sürekli onaylamak üzerine kurgulandığına değinen Ünal, bu durumun gerçek hayattaki çatışma, kahkaha ve paylaşımlardan uzak, tehlikeli bir zemin hazırladığını belirtiyor. Sanal partneri olan danışanlarından örnekler veren Ünal, “Mesela bir erkek, yapay zekâyı bir kadın olarak programlamış, ona isim de vermiş, saatlerce onunla konuşuyor. Eşi kıyameti koparıyor. ‘Gerçekten aldatmıyorum ya seni’ diyor eşine” diyerek, bu durumun aile içi huzuru bozduğuna dikkat çekiyor. Ayrıca yapay zekânın terapi veya doktor yerine konulmasının, eksik ve hatalı bilgiler nedeniyle büyük risk taşıdığını vurguluyor.
Gençlerin Dijital Dünyadaki Sınavı
Remzi Kitabevi’nden çıkan ‘İçimizdeki İnsanlar-Alt Kişilik Hikâyeleri’ isimli bir kitabı bulunan Ünal, yaz sonunda yayımlanması planlanan ikinci kitabının hazırlıklarını sürdürüyor. Dijital çağın gençler üzerindeki etkilerine de değinen uzman, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’daki okul saldırılarını örnek göstererek gelişim sürecindeki bireylerin çevresel faktörlerden nasıl etkilendiğini açıklıyor. Kaliteli ilişkilerin yerini kısa süreli dostluklara ve düşmanlıklara bıraktığını söyleyen Ünal, sanal dünyanın yarattığı yetersizlik duygusunun depresyonu tetiklediğini belirterek, “Çok büyük bir tehlike bu” uyarısında bulunuyor.
